Ongezond rupsje

Sommige dingen zijn zo moeilijk te bevatten, dat het fijn is wanneer iemand ze voor je visualiseert. Zo deelde voedselprofessor Jaap Seidell onlangs via Twitter een infographic over doodsoorzaken, de NHS Atlas of Risk. Daarin was te zien dat ons leven eerder bedreigd wordt door een ongezonde levensstijl dan door gevaren van buitenaf. Het plaatje – een snoer van steeds kleiner wordende bollen in verschillende kleuren – had wel iets vrolijks. Mij deed het in elk geval denken aan een regenboogversie van Rupsje Nooitgenoeg.

Het oranje hoofd van Rupsje Nooitgenoeg heette roken. Hij had last van hoge bloeddruk in zijn gele onderkin, en moest ook duidelijk eens naar de dokter voor dat hoge cholesterol in zijn knalrode halsgebied. Daarna volgden nog een stuk of tien, steeds kleiner wordende stukjes lijf, allemaal in een andere kleur, waarna zijn staartje werd gevormd door een felroze dot medische complicaties en een piepklein grijs stipje oorlog. Ergens in het midden leed Rupsje aan ‘te weinig groente en fruit’.

Is weinig groente of fruit eten echt gevaarlijker dan oorlog? Ten grondslag aan het diagram lag een onderzoek dat werd gedaan naar doodsoorzaken bij Engelse mannen. Voor vrouwen liggen de risico’s weer anders. Maar belangrijker voor het perspectief natuurlijk is die Britse bril. Voor wie opgroeit in een favela in Rio de Janeiro is de kans vermoord te worden (ook zo’n minibolletje in de staart van de rups) een stuk groter dan voor de gemiddelde Brit. En zo is ook de kans op sneuvelen door oorlogsgeweld groter wanneer je bijvoorbeeld in Syrië woont.

Alles is relatief, zou een sofist zeggen. Dit soort plaatjes kan, hoe krachtig ook, gemakkelijk een vals, of in elk geval te simplistisch beeld geven van de werkelijkheid. Anderzijds zou het ook dom zijn om dat ‘te weinig groente en fruit’, dat op de zesde plaats staat, dan maar niet serieus te nemen. Het is na roken en obesitas de belangrijkste doodsoorzaak waar we zelf invloed op hebben. En hoe vervelend is het nu helemaal om een paar keer per dag iets gezonds te eten?

Ik dacht nog steeds aan Rupsje Nooitgenoeg en wat hij at in het kinderboek van Eric Carle. Eigenlijk is hij best een goed rolmodel. Het beestje at weliswaar op zaterdag zaken als chocoladetaart, ijs, een lollie en een cakeje, maar doordeweeks at hij toch vooral heel veel fruit. En op zondag at hij zich dwars door een groen blaadje. En toen werd hij, na twee weken retraite in z’n zelfgesponnen cocon – ik hield het vroeger bij het voorlezen van die laatste pagina nooit droog, maar dat terzijde – toch maar mooi een wonderschone vlinder.

Janneke Vreugdenhil