Niets meer aan doen

Oprah Winfrey en Tyra Banks zijn ‘nappy’-ambassadeurs, natural happy met hun kroeshaar. Ze willen dat vrouwen stoppen met steilen. Morgen is het Natural Hair Demonstration Day, een dag in het teken van kroeshaar. Een grote bos krullen is weer iets om trots op te zijn.

Michelle de Bruijn foto's Anaïs López

Voor veel vrouwen met kroeshaar is het een routine, niets meer dan een vanzelfsprekende handeling die van generatie op generatie wordt doorgegeven. Je moeder doet het, je oma ook: kroeshaar wordt glad gemaakt. Glad haar is beter dan kroeshaar, is de opvatting. Wie een willekeurig afro-schoonheidscentrum binnenstapt, ziet schappen vol potten met chemische relaxer met daarop afbeeldingen van donkere vrouwen met glimmend, steil haar. De kans is groot dat naast die potten nephaar hangt – waarvan de prijs al snel oploopt tot boven de honderd euro.

Maar de laatste jaren emancipeert het kroeshaar steeds meer. In Amerika, Europa en Afrika wint de zogenaamde ‘nappy’-beweging aan terrein. ‘Nappy' – een samentrekking van natural en happy – betekent kroezig en staat voor vrouwen die hun haar en identiteit niet meer laten afhangen van het westerse schoonheidsideaal. Waar ze vroeger een moord deden voor steil haar, dragen zij tegenwoordig hun afro met trots. Sterren als Oprah Winfrey, Tyra Banks en Solange Knowles werpen zich op als boegbeelden van de nappy-beweging, in Londen en Parijs worden nappy-evenementen georganiseerd, en zo keert de afro steeds meer terug in het straatbeeld. Ook in Nederland.

Dominique Snip organiseert morgen de ‘Natural Hair Demonstration Day’ en Ashaki Leito de ‘Miss Black Hair Nederland’-verkiezing. Leito: „Ik zie nu veel jonge meiden met natuurlijk haar. Vijf jaar geleden was daar nauwelijks sprake van.” Goed nieuws, zegt Snip: „Ik heb een salon in Den Haag en ik merk dat de onwetendheid over kroeshaar minder wordt. Mensen zien er meer de schoonheid van in.”

Om de context van het steilen van kroeshaar te begrijpen, moet je teruggaan tot de slavernij. Het is een postkoloniale erfenis. Snip: „Glad haar was een statussymbool, hoe kroeziger het was, hoe lager je stond. Dat is nooit echt helemaal losgekomen.”

Na de slavernij is dat eeuwenlang doorgegeven, met als gevolg dat veel mensen weinig afweten van hun eigen haarstructuur. Snip: „Voor velen is kroeshaar een ontdekkingstocht.” Leito: „Ik denk dat het belangrijk is het gesprek te starten over wat het daadwerkelijk betekent voor een zwarte vrouw en wat het zegt over haar identiteit en zelfbeeld.”

Drie vrouwen met afrohaar vertellen over hun kapsels:

Valerie Betorina (25), student Small Business Retail Management

„Twee jaar geleden heb ik mijn haar gemillimeterd. Door het jarenlange ‘straighten’ was mijn haar kapot. Het was half steil, half kroes, het zag er niet uit en ik wist niet meer wat ik ermee moest. Vanaf de dag dat ik mezelf kaal schoor, is het gaan groeien. Ja, dat was spannend. Ik wist niet eens hoe mijn natuurlijke haar eruitzag. Als kind woonde ik op Curaçao en als je daar in groep vijf zit, mag je van je moeder je haar relaxen. Iedereen doet dat, het is heel normaal, een soort traditie. Je stopt chemisch spul in je haar en dan wordt het direct steil. Dat doe je om de drie maanden. Je laat het intrekken, net als haarverf. Dat spul brandt op je hoofdhuid, soms kreeg ik er zelfs wondjes van. Maar ja, dat had ik er voor over. In het begin had ik wel moeite met mijn kroeshaar. Ik heb veel boeken en blogs gelezen over hoe mijn haar werkt. Nu gaat het automatisch. Het is veel werk – soms ben ik er een halve dag mee bezig – maar ik zal het nooit meer steil maken.”

Michelle de Bruijn (29), theatermaakster

„Al mijn rolmodellen hadden altijd glad haar, mijn moeder, mijn tantes. Maar ook de mensen op televisie. Oprah, tegenwoordig Michelle Obama. Eigenlijk iedereen met een donkere huidskleur die kroeshaar zou moeten hebben straight zijn haar. Je kijkt als kind ook echt uit naar het moment dat je zelf je haar mag straighten. Als het dan zover is word je eindelijk die persoon die je van jongs af aan had willen zijn. In het begin maakt dat je gelukkig, maar op een gegeven moment had ik geen zin meer om duizenden euro’s paar jaar uit te geven aan straighten en nephaar. Dat is heel veel geld om vooral niet jezelf te zijn. Ik was volgens mij twintig toen ik besloot om natural te gaan. In het begin schaamde ik me voor mijn eigen haar. Ik vond het niet bij me passen. Ik durfde niet naar buiten, zo erg was het. Het is echt heel raar als je ineens je kroes ziet. Tegenwoordig zie ik veel meer jonge meiden met kroeshaar. Onze generatie is de eerste generatie die opstaat en bewust kiest voor natuurlijk haar. Ik krijg veel reacties. Zoals ik er nu uitzie noemen mensen me vooral hip. Als ik het toch een keer heb gesteild met een stijltang noemen mensen me netjes. Laatst vroeg iemand aan me of ik fan was van de seventies. Wat ook vaak gebeurt is dat mensen mijn haar willen aanraken. Dat komt dagelijks voor. En dat vinden ze heel normaal.”

Chiffon Juriaans (22), student Media, Informatie en Communicatie

„Ik heb heel veel haar. Dat is een vloek of een zegen. In de eerste maand van de brugklas besloot ik mijn haar te steilen. De norm voor middelbare scholieren was steil haar. Kroeshaar zag er kinderachtig uit, ik wilde serieuzer overkomen en niet meer afhankelijk zijn van mijn moeder die mijn haar altijd deed. Drie jaar geleden maakte ik de stap naar natuurlijk haar. Ik was op vakantie in Italië en daar kwam ik op het geniale plan om mijn steile haar te verven. Het resulteerde in haar dat superdood was. Op 14 januari 2012 koos ik voor een ‘big chop’: ik ben naar de kapper gegaan en alles ging eraf. Kiezen voor kroeshaar is kiezen voor zelfbewustzijn. Op de middelbare school had ik een dag mijn haar niet gestraight en toen durfde ik niet naar buiten. Want stel je voor dat iemand mijn kroeshaar zou zien, dat kon gewoon niet. Nu is het: dit ben ik, zo ben ik. Zo sta ik op, zo ga ik naar bed. Zo ben ik elke dag, het hele jaar. Afgelopen september was ik voor het eerst in Suriname en toen had ik echt het gevoel: ik weet nu waar ik vandaan kom. Ik heb Afrikaanse voorouders en daar ben ik blij mee. Ik ben goed zoals ik ben, van top tot teen.”