Niemand heeft enig idee waar mijn geliefde is

Een jaar na het verdwijnen van vlucht MH370 lijkt de Maleisische regering het zoeken te willen staken. Tot wanhoop van de achterblijvers. „Ik kan zo boos worden als mensen zeggen dat MH370 is neergestort of verloren is gegaan. Het vliegtuig is vermist, bijna 365 dagen.”

Een vrouw huilt tijdens een gebedsbijeenkomst van familieleden van Chinese passagiers van vlucht MH370. Midden: schaduw van eenvliegtuig op zoek naar de vermiste MH370. FAZRY ISMAIL/ EPA; Rob Griffith/ reuters

Grace Subathirai’s haar is nog steeds charmant gekapt, halflang in laagjes met een grote donkere lok over haar voorhoofd. Maar van naar de kapper gaan kan ze niet meer genieten. Nog steeds behandelt de advocaat interessante zaken, maar opgaan in een casus doet ze niet meer. Iedere dag staat de 27-jarige Subathirai op, gaat ze onder de douche, geeft ze haar twee honden te eten, gaat ze naar haar werk en komt ze thuis. Het liefst met zo min mogelijk contact met anderen.

Ze doet alles wat een normaal mens doet, maar voelt zich als een robot. „Ik laat zo min mogelijk emoties toe. Ik heb talloze vriendschappen verbroken, want ik weet dat ik in staat ben in tranen uit te barsten bij de meest onschuldige vraag, zoals ‘hoe gaat het met je’. Op 8 maart vorig jaar is de tijd stil blijven staan”, zegt Subathirai.

Voordat de tijd stil bleef staan, ging er veel goed in het leven van Subathirai. Ze was bijna klaar met haar advocatenopleiding in Engeland en zou met haar buitenlandse diploma carrière maken als Maleisische advocaat. Haar zus studeerde medicijnen en zou arts worden. Haar vader was een hoge ambtenaar bij de Maleisische Civiele Luchtvaartautoriteit en voor een aantal jaar in Beijing gestationeerd bij de International Civil Aviation Organization. Haar moeder Anne Daisy had een drukke baan als directeur bij een verzekeraar. Ze had net een paar dagen vrij genomen en vloog op 8 maart naar Beijing, met MH370.

Grace Subathirai zou met vriendinnen moeten lachen in de Franse brasserie in het chique winkelcentrum waar we afspreken. Nu wil ze niet eens een glas water. Het maakt haar niet uit. Subathirai en haar familie hebben zich lang stil gehouden om haar vaders baan niet in gevaar te brengen. „Hij is niet betrokken bij het onderzoek, maar ieder woord van hem zou gewogen worden.” Nu wil ze wel praten.

Subathirai is woedend, al zal ze nooit haar stem verheffen en blijven haar bruine ogen dof. „De Maleisische regering en Malaysia Airlines willen dat wij verdwijnen, dat deze zaak verdwijnt. Ze willen door en wij zijn lastig. De regering wil de zoektocht staken. Het boeit ze niks wat wij voelen, anders onderhield Malaysia Airlines het contact met ons niet per SMS.”

Zoekgebied

De afgelopen dagen zinspeelden Maleisische en Australische ministers erop dat MH370 misschien wel nooit gevonden wordt. Maleisië en Australië zijn overeengekomen om in ieder geval tot mei de zeebodem af te struinen in een zogenoemd prioriteitsgebied van 60.000 vierkante kilometer, ongeveer twee keer België, zo’n 1.600 kilometer ten westen van Australië.

Australië en Maleisië delen de kosten van omgerekend 85 miljoen euro om vier gespecialiseerde schepen, drie van de Nederlandse bodemonderzoeker Fugro, de bodem af te laten speuren. De schepen hebben, gehinderd door slecht weer, iets minder dan de helft van het gebied afgestruind.

Als MH370 niet gevonden wordt, is er een groter gebied van 1,5 miljoen vierkante kilometer, zo groot als Iran, waar gezocht moet worden. Maleisië en Australië lijken weinig zin te hebben daarvoor te betalen. „Ik kan niet beloven dat de zoektocht altijd zo intensief zal doorgaan”, zei de Australische premier Tony Abbott deze week in het parlement. De Maleisische minister van Transport Liow Tiong Lai weigerde deze week tegen nieuwszender CNN meer te zeggen dan dat hij „hoopt dat het vliegtuig voor mei gevonden” wordt.

„Dat is gevaarlijk’’, zegt Subathirai. „Iedere dag vliegen er honderden Boeings 777 met aan boord duizenden mensen. Voor de vliegveiligheid moeten wij weten wat er met MH370 gebeurd is. Dat kan alleen als het vliegtuig gevonden wordt”, zegt de juriste, die denkt dat een argument gestoeld op het algemeen belang meer kracht heeft dan een hartekreet van een dochter die wil weten waar haar moeder is. „Soms schaam ik mij om te eten. Misschien sterft mijn moeder ergens van de honger’’, zegt ze.

Kritiek op de Maleisische regering en Malaysia Airlines ligt gevoelig in Maleisië. Het afgelopen jaar waren het vooral de familieleden van de 152 Chinese passagiers die gif en gal konden spuwen. Op gezette momenten stonden de Chinese autoriteiten toe dat zij fel protesteerden, voor de Maleisische ambassade in Beijing en bij het kantoor van de luchtvaartmaatschappij.

Waar in Kuala Lumpur een jaar geleden op iedere straathoek een prikbord stond waar voorbijgangers steunbriefjes konden ophangen, herinnert een jaar later niets meer aan het verdwenen toestel. Journalisten van kranten, die vaak eigendom zijn van politieke partijen en onder strakke controle staan, is opgedragen dezer dagen weinig aandacht te schenken aan MH370. Dagblad The Star wilde een extra bijlage drukken, maar die is geschrapt.

De krant is eigendom van de partij van transportminister Liow Tiong Lai, politiek verantwoordelijk voor de zoektocht. Die drong aan op schrappen, vertelt een redacteur die niet met zijn naam in de krant wil omdat zulke kritiek ontslag kan betekenen.

Stewardess

In een goedkoop hotel langs een snelweg in Subang, een buitenwijk van Kuala Lumpur, zitten Calvin Shim (39) en Lee Khim Fatt (45). Hun vrouwen waren aan boord als stewardess. Shim en Lee hebben de Chinese protesten op tv gezien. „Voor hen is het makkelijker. Zij kunnen boos worden op alles wat Maleisisch is, maar wij wonen hier. Christine, mijn vrouw, werkte al jaren voor Malaysia Airlines, daar hebben wij ook een deel van ons comfortabele leven aan te danken. Het is dan moeilijker om zo uit te halen, maar zulke gevoelens heb ik wel”, zegt Shim, een extroverte man die er in een Hugo Boss-shirtje ogenschijnlijk ontspannen bij zit. De stillere Lee – verkoper van Honda-auto’s – knikt. In zijn ogen, achter zijn donkere bril, wellen tranen.

Lee en Shim vinden het absoluut noodzakelijk dat de zoektocht doorgaat. „Mijn vrouw kan zich in een gebied bevinden van Kazachstan tot Australië. Alles kan. Iedere dag zit ik uren te internetten, te speuren naar theorieën”, zegt Shim. Alle theorieën wegen zij. Lee: „Nu zegt iemand dat de piloot expres over Penang vloog omdat hij daar vandaan kwam en afscheid wilde nemen voordat hij het vliegtuig liet neerstorten. Iemand anders zegt dat het vliegtuig gekaapt is en naar Kazachstan is gevlogen. Weer iemand anders beweert dat Poetin er achter zit. Bij iedere theorie probeer ik in te schatten hoe realistisch het is.”

„We zijn zelf speurders geworden”, valt Shim hem bij. Wel tienduizend keer heeft Calvin Shim de laatste momenten die hij doorbracht met zijn vrouw doorgenomen. „Toen Christine naar het vliegveld ging, maande ze mijn dochter een laatste zoen te geven. Dat vind ik nu vreemd. Waarom gebruikte ze dat ene woord: laatste”, zegt Shim. „Was dat een teken?”

Lee en Shim vinden dat veel te snel is gestopt met zoeken in het gebied rond China, Birma en Kazachstan. „Veel gevoelige landen daar die veel te verbergen hebben. Waarom zo snel concluderen dat MH370 naar het zuiden vloog? Die conclusie is immers gebaseerd op analysemethoden van satellietgegevens die nooit eerder zijn toegepast. Dan bestaat altijd de kans op fouten”, zegt Lee. Shim knikt heftig.

De twee mannen zien zogenaamde experts op televisie de wildste verhalen verkondigen. Of ze zien dat er nieuwe boeken verschijnen over het grootste luchtvaartraadsel sinds de verdwijning van Amelia Earhart, de Amerikaanse pilote die in 1937 spoorloos verdween boven de Stille Oceaan. „Dan word ik boos”, zegt Lee. „Ik ga kapot van verdriet terwijl iemand het ziet als een kans om geld te verdienen. Die experts beseffen niet dat al hun theorieën constant door mijn hoofd spoken.”

Laatst moest Shim naar een psychiater met zijn negenjarige zoon. De jongen barstte constant in huilen uit en zag dingen die er niet waren. De psychiater wilde ook met Shim praten. Wat bleek? Zijn zoon vertoonde normaal rouwgedrag, maar hij had een probleem. „Ik ben geobsedeerd door dat vliegtuig, door mijn vrouw”, zegt hij.

Drang naar informatie

De onstilbare drang naar informatie hebben de meeste nabestaanden, ook Grace Subathirai. „Ik wil maar één ding in het leven: weten waar mijn moeder is. Ik kan zo boos worden als mensen zeggen dat MH370 is neergestort of verloren is gegaan. Het vliegtuig is vermist, bijna 365 dagen. En niemand, de Maleisische regering, Malaysia Airlines of Australië heeft enig idee waar het vliegtuig, en dus mijn moeder, is. Dat is de enige correcte formulering”, zegt Subathirai.

Hoe raadselachtig de verdwijning van MH370 was, vier maanden later gebeurde het schier onmogelijke: een Boeing 777 van dezelfde maatschappij werd boven Oost-Oekraïne uit de lucht geschoten. Maleisië verkeerde in shock. Toen de lichamen van de 43 Maleisische passagiers en bemanningsleden arriveerden, werd op het vliegveld van Kuala Lumpur, net zoals eerder op vliegbasis Eindhoven, een plechtige ceremonie gehouden.

Calvin Shim ging twee keer naar die ceremonies. „Ik zag het als een substituut-ceremonie. Wij hebben nooit dat ritueel meegemaakt en die eerbied ontvangen. Ik heb ook mijn dochter en zoon meegenomen. Zodat wij kunnen oefenen voor als het echt onze beurt is”, zegt Shim.

Ergens verlangt hij naar het moment dat MH370 gevonden wordt, maar het is ook de gebeurtenis waar hij het meeste tegenop ziet. Shim: „Wat moet ik dan met mijn leven? Daar ben ik nog niet klaar voor. Ik betaal iedere maand nog steeds Christine’s telefoonabonnement. Misschien heeft ze haar telefoon ooit nodig om mij te bellen.”