Het vliegtuig is vermist, al bijna 365 dagen

Een jaar na het verdwijnen van vlucht MH370 lijkt de Maleisische regering het zoeken te willen staken. Tot wanhoop van de achterblijvers.

Een van de achtergebleven reiskoffers van Foong Wai Yeung (40), stewardess aan boord van MH370, in haar huis in Kuala Lumpur. Foto Joshua Paul / AP

De afgelopen dagen zinspeelden Maleisische en Australische ministers erop dat MH370 misschien wel nooit gevonden wordt. „Ik kan niet beloven dat de zoektocht altijd zo intensief zal doorgaan”, zei de Australische premier Tony Abbott deze week in het parlement. Tegen CNN weigerde de Maleisische minister van transport Liow Tiong Lai meer te zeggen dan dat hij „hoopt dat het vliegtuig voor mei gevonden” wordt.

„Dat is gevaarlijk”, zegt de 27-jarige advocate Grace Subathirai. Haar moeder stapte op 8 maart 2014 aan boord van het toestel. „Iedere dag vliegen er honderden Boeings 777 met aan boord duizenden mensen. Voor de vliegveiligheid moeten wij weten wat er met MH370 gebeurd is. Dat kan alleen als het vliegtuig gevonden wordt.” De juriste denkt dat een argument gestoeld op het algemeen belang meer kracht heeft dan een hartekreet van een dochter die wil weten waar haar moeder is. „Soms schaam ik mij om te eten. Misschien sterft mijn moeder ergens van de honger”, zegt ze.

Subathirai is woedend, al zal ze nooit haar stem verheffen en blijven haar bruine ogen dof. „De regering en Malaysia Airlines willen dat wij verdwijnen, dat deze zaak verdwijnt. Ze willen door en wij zijn lastig. De regering wil de zoektocht staken. Het boeit ze niks wat wij voelen, anders onderhield Malaysia Airlines het contact met ons niet per sms.”

Kritiek op de Maleisische regering en de luchtvaartmaatschappij ligt gevoelig in Maleisië. Het afgelopen jaar waren het vooral de familieleden van de 152 Chinese passagiers die hun gal konden spuwen. Op gezette momenten stonden de Chinese autoriteiten toe dat zij fel protesteerden, voor de Maleisische ambassade in Beijing en bij het kantoor van de luchtvaartmaatschappij.

Waar in Kuala Lumpur een jaar geleden op iedere straathoek een prikbord stond waar voorbijgangers steunbriefjes konden ophangen, herinnert een jaar later niets meer aan het verdwenen toestel. Journalisten van kranten, die vaak eigendom zijn van politieke partijen en onder strakke controle staan, is opgedragen dezer dagen weinig aandacht te schenken aan MH370. Dagblad The Star wilde een extra bijlage drukken, maar die is geschrapt. De krant is eigendom van de partij van transportminister Liow Tiong Lai, politiek verantwoordelijk voor de zoektocht. Die drong aan op schrappen, vertelt een redacteur die niet met zijn naam in de krant wil omdat zulke kritiek ontslag kan betekenen.

Speuren naar theorieën

In een goedkoop hotel langs een snelweg in Subang, een buitenwijk van Kuala Lumpur, zitten Calvin Shim (39) en Lee Khim Fatt (45). Hun vrouwen waren aan boord als stewardess. Shim en Lee hebben de Chinese protesten op tv gezien. „Voor hen is het makkelijker. Zij kunnen boos worden op alles wat Maleisisch is, maar wij wonen hier. Christine, mijn vrouw, werkte al jaren voor Malaysia Airlines, daar hebben wij ook een deel van ons comfortabele leven aan te danken. Het is dan moeilijker om zo uit te halen, maar zulke gevoelens heb ik wel”, zegt Shim, een extraverte man die er in een Hugo Boss-shirtje ogenschijnlijk ontspannen bij zit. De stillere Lee – verkoper van Honda-auto’s – knikt. In zijn ogen, achter zijn donkere bril, wellen tranen op.

Lee en Shim vinden het absoluut noodzakelijk dat de zoektocht doorgaat. „Mijn vrouw kan zich in een gebied bevinden van Kazachstan tot Australië. Alles kan. Iedere dag zit ik uren te internetten, te speuren naar theorieën”, zegt Shim. Alle theorieën wegen zij. Lee: „Nu zegt iemand dat de piloot expres over Penang vloog omdat hij daar vandaan kwam en afscheid wilde nemen voordat hij het vliegtuig liet neerstorten. Iemand anders zegt dat het vliegtuig gekaapt is en naar Kazachstan is gevlogen. Weer iemand anders beweert dat Poetin erachter zit.”

„We zijn zelf speurders geworden”, valt Shim hem bij. Wel tienduizend keer heeft hij de laatste momenten die hij doorbracht met zijn vrouw doorgenomen. „Toen Christine naar het vliegveld ging, maande ze mijn dochter om haar een laatste zoen te geven. Dat vind ik nu vreemd. Waarom gebruikte ze dat ene woord: laatste?” zegt Shim. „Was dat een teken?”

Lee en Shim vinden dat veel te snel is gestopt met zoeken in het gebied rond China, Birma en Kazachstan. „Veel gevoelige landen daar die veel te verbergen hebben. Waarom zo snel concluderen dat MH370 naar het zuiden vloog? Die conclusie is immers gebaseerd op analysemethoden van satellietgegevens die nooit eerder zijn toegepast. Dan bestaat altijd de kans op fouten”, zegt Lee. Shim knikt heftig.

De twee mannen zien zogenaamde experts op televisie de wildste verhalen verkondigen. Of ze zien dat er nieuwe boeken verschijnen over het luchtvaartraadsel. „Dan word ik boos”, zegt Lee. „Ik ga kapot van verdriet terwijl iemand het ziet als een kans om geld te verdienen.”

De onstilbare drang naar informatie hebben de meeste nabestaanden, ook Grace Subathirai. „Ik wil maar één ding in het leven: weten waar mijn moeder is. Ik kan zo boos worden als mensen zeggen dat MH370 is neergestort of verloren is gegaan. Het vliegtuig is vermist, bijna 365 dagen. En niemand, de Maleisische regering, Malaysia Airlines of Australië, heeft enig idee waar het vliegtuig, en dus mijn moeder, is. Dat is de enige correcte formulering”, zegt Subathirai.

Plechtige ceremonie

Hoe raadselachtig de verdwijning van MH370 al was, vier maanden later gebeurde het schier onmogelijke: een Boeing 777 van dezelfde maatschappij werd boven Oost-Oekraïne uit de lucht geschoten. Maleisië verkeerde in shock. Toen de lichamen van de 43 Maleisische passagiers en bemanningsleden arriveerden, werd op het vliegveld van Kuala Lumpur, net zoals op vliegbasis Eindhoven, een plechtige ceremonie gehouden.

Calvin Shim ging twee keer naar die ceremonies. „Ik zag het als een substituut-ceremonie. Wij hebben nooit dat ritueel meegemaakt en die eerbied ontvangen. Ik heb ook mijn dochter en zoon meegenomen. Zodat wij kunnen oefenen voor als het echt onze beurt is”, zegt Shim. Ergens verlangt hij naar het moment dat MH370 gevonden wordt, maar het is ook de gebeurtenis waar hij het meest tegen opziet. Shim: „Wat moet ik dan met mijn leven? Daar ben ik nog niet klaar voor. Ik betaal iedere maand nog steeds Christine’s telefoonabonnement. Misschien heeft ze haar telefoon ooit nodig om mij te bellen.”