De gedecideerde stem van de Koude Oorlog

foto vincent mentzel

‘An Salomonson, Avro, Wenen’. Een generatie radioluisteraars groeide in de jaren zestig en zeventig op met deze vaste laatste woorden van de in Wenen gestationeerde correspondent van Avro’s Radiojournaal. Met haar karakteristieke, gedecideerde stemgeluid was het een haast overbodige afkondiging. De luisteraars hoorden vanzelf wel dat zij het was. Vorige week is An Salomonson op 87-jarige leeftijd overleden. Ze was sinds 1955 tevens correspondent in Wenen voor de Nieuwe Rotterdamse Courant en van 1975 tot 1989 redacteur van NRC Handelsblad.

Juist vanwege de radiobijdragen vanuit haar dicht bij het IJzeren Gordijn gelegen standplaats was zij de stem van de Koude Oorlog. Ze ademde ook de compromisloze atmosfeer van die tijd. „De Praagse Lente is geweken voor een Siberische winter”, luidde haar radiocommentaar na de afzetting van de Tsjecho-Slowaakse leider Alexander Dubcek eind jaren zestig. „An was zeer uitgesproken in haar eigen overtuiging”, zegt Klaas-Jan Hindriks die haar destijds bij Avro’s Radiojournaal binnenhaalde.

Maar er was dan ook geen enkele ruimte voor nuance, vond zij zelf. In een jubileumboek bij het 25-jarig bestaan van NRC Handelsblad haalde de gepensioneerde An Salomonson in 1995 haar gelijk. „Keer op keer wisten ze het in Nederland beter, ik moest niet zo polariseren. Ik was paranoïde. Niemand had belang bij escalatie.” Maar zij had, zo schreef ze, in tegenstelling tot veel van haar critici met eigen ogen gezien waartoe het systeem in staat was.

Als diplomatiek redacteur bij de krant bewoog Salomonson zich in de wereld van Buitenlandse Zaken en ambassades. Daarbij bevond zij zich op hetzelfde niveau als haar gesprekspartners. Zoals oud-radiocollega Hindriks zegt: „Ze had stijl, was charmant en had wat te vertellen.”

Journalistiek hoogtepunt bij NRC Handelsblad vormden haar verhalen over de atoomgeleerde Abdul Qadeer Khan, van wie in 1979 bekend werd dat hij jarenlang bij Urenco in Almelo voor de Pakistaanse overheid gespioneerd had. Door Khans spionage kon Pakistan later een atoombom ontwikkelen. An Salomonson bracht de details naar buiten; een daverende primeur.

In 1993 keerde ze even terug als columnist bij NRC Handelsblad. Met haar vastberaden stijl en vaak voorspellende blik. Over Griekenland, dat al twaalf jaar lid was van de Europese Unie, schreef zij: „We hebben te maken met een in zichzelf gekeerd land dat wordt geteisterd door corruptie, armoe en werkloosheid en dat niet de kracht heeft daar iets tegen te ondernemen.”