Windmolens als reuzen. Lees hier fragment uit Pieter Steinz’ Boekenweekessay

In de Amsterdamse Stadsschouwburg gaat vanavond met het ‘Waanzinnige Boekenbal’ de 80ste Boekenweek van start. Voor de Boekenweek, die ‘waanzin’ als thema heeft, schreef Pieter Steinz het Boekenweekessay ‘Waanzin in de wereldliteratuur’. Lees hier een fragment.

In de Amsterdamse Stadsschouwburg gaat vanavond met het ‘Waanzinnige Boekenbal’ de 80ste Boekenweek van start. Voor de Boekenweek, die ‘waanzin’ als thema heeft, schreef Pieter Steinz het traditionele Boekenweekessay: Waanzin in de wereldliteratuur. Lees hier een fragment.

Gekken en dwazen, of beter gezegd geesteszieken en psychisch gestoorden, zijn een rijke bron van inspiratie voor schrijvers uit alle tijden en culturen. Al in de eerste moderne roman, De vernuftige edelman Don Quichot de La Mancha (1605) van Miguel de Cervantes, is de 47961.300hoofdpersoon een man wiens verstand beneveld raakt – interessant genoeg door het lezen van te veel (ridder)romans; hij ziet windmolens voor reuzen aan en een lelijke boerendochter voor de door hem aanbeden vrouwe Dulcinea. Maar ook in de twee millennia daaraan voorafgaand was de waanzinnige een populair personage, vooral op het toneel, waar grote tragedieschrijvers als Aischylos, Sofokles, Euripides, Seneca, Ariosto en Shakespeare lieten zien wat mensen tot waanzin dreef en waartoe dat kon leiden.

Gilgamesj

Zelfs in de oudste verhalen uit de wereldliteratuur speelt psychische ontsporing een rol. In het Gilgamesj-epos (circa 2000 v. Chr.) wordt de titelheld gek van verdriet na de dood van zijn beste vriend Enkidoe, waarna een ziekelijke angst voor de dood hem ertoe drijft een gevaarlijke tocht te ondernemen om het geheim van het eeuwige leven te vinden. In de Griekse mythen worden onder meer de verhalen verteld van Ajax die in een vlaag van blinde woede een kudde schapen afslacht waarvan hij denkt dat het de mensen zijn die hem onrecht hebben aangedaan, van Herakles die door goddelijk ingrijpen zijn drie zoons (en volgens Euripides ook zijn vrouw) vermoordt, en van Medeia die haar twee kinderen slachtoffert op het altaar van haar jaloezie en wraakzucht – al kun je je afvragen of dat een daad van gekte of van wanhoop is.

Uit Pieter Steinz: ‘Waanzin in de wereldliteratuur’. Nieuw Amsterdam, 64 blz. €2,50. Het Boekenweekessay is vanaf morgen te koop.

    • Pieter Steinz