Wie verzinnen al die grappen?

Cojones, De Kwis, Zondag met Lubach: er is veel cabaret op televisie. Een kleine groep schrijvers bepaalt wat wij zien.

nrc studio

Zaterdag begint De Kwis weer, veertien dagen nadat Cojones was afgelopen. Twee satirische zaterdagavondprogramma’s van de VARA en alle twee geslaagd – dat mag een ongekende luxe voor de Nederlandse televisie heten.

En het is zelfs nog sterker, want sinds kort is bij de VPRO het gunstig ontvangen Zondag met Lubach terug, terwijl er eind mei weer een nieuwe Koefnoen-serie wordt uitgezonden bij AVRO/TROS. Zo veel hyperactuele satire hebben we hier nog nooit gehad.

Maar wie moeten al die programma’s schrijven, al die grappen verzinnen? Met het aantal programma’s is ook de kring van tekstschrijvers de laatste jaren gegroeid. De meesten zijn cabaretiers die hun tv-werk combineren met hun theatertournees. Dat geldt voor Joep van Deudekom, Rob Urgert, Niels van der Laan en Jeroen Woe, de vier schrijvers en presentatoren van De Kwis. En dat gold eveneens voor Thomas van Luyn, Mike Boddé, Martijn Koning en Erik van Muiswinkel van Cojones.

Ook buiten beeld zijn er schrijvers actief. Zo werd de recente Cojones-serie mede geschreven door Owen Schumacher van Koefnoen en het vroegere cabaretduo Hans Sibbel (Lebbis) en Dolf Jansen.

De opvallendste tekstschrijver van allemaal is tegelijk de minst bekende: Edo Schoonbeek. Hij is geen cabaretier met een eigen theaterpraktijk, maar schreef voor Cojones en schrijft de komende weken mee aan de nieuwe reeks van De Kwis. De afgelopen twee weken werkte hij bovendien mee aan Zondag met Lubach – een begrijpelijke zijsprong, omdat Lubach en Schoonbeek al jarenlang bevriende collega’s zijn.

Bijna tien jaar geleden richtten ze samen met cabaretier Pieter Jouke de satirische website Bureau Renkema op en later schreven ze de populaire Rapservice-rubriek voor Koefnoen. Inmiddels heeft Schoonbeek laten weten dat hij, als De Kwis volgend seizoen opnieuw zou samenvallen met Zondag met Lubach, zal kiezen voor de samenwerking met Lubach. „Op dit moment is het uitzendschema nog niet precies duidelijk”, zegt hij, „dus de kans bestaat dat het probleem helemaal niet gaat spelen”. Maar het illustreert wel hoe klein de vijver is waaruit wordt gevist.

Een ander dwarsverband is te vinden bij Hans Riemens, die in de jaren negentig samen met de huidige tv-presentator Rob Kamphues het cabaretduo De Types vormde, en daarna teksten ging schrijven voor de zaterdagavondhit Kopspijkers waar hij uiteindelijk eindredacteur van het cabaretpanel werd. Nu vervult hij diezelfde functie bij De Kwis én Cojones. Dat was vorig jaar ingewikkeld, verklaart hij, toen er nog naar een goede vorm voor Cojones moest worden gezocht terwijl op datzelfde moment De Kwis draaide. „Maar nu Cojones wat beter in zijn vel zit en beide programma’s geen extreem lange series maken, is het voorbereiden en draaien van de series goed te doen. De twee programma’s zijn zo verschillend van vorm en werkwijze dat ook het schrijven ervoor leuk blijft.”

Dat de VARA er twee verschillende satirische rubrieken op nahoudt, heeft alles te maken met het feit dat De Kwis ooit een onderdeel van de show van Paul de Leeuw was en ruim twee jaar geleden uitgroeide tot een zelfstandig programma. Cojones begon vorig jaar als initiatief van Erik van Muiswinkel en kwam voort uit de twee oudejaarsshows die hij eerder met enkele andere cabaretiers maakte – goeddeels dezelfde groep die ook nu nog met hem samenwerkt.

Wie in de loop der jaren tv-satire wilde maken, liet vaak een begerig oog vallen op het speel- en schrijftalent bij radioprogramma Spijkers met Koppen, op de zaterdagmiddag.

Tot de meest recente lichting die daar werd gerekruteerd, behoren Niels van der Laan, Jeroen Woe en Martijn Koning. „Het is knap hoe zij door de jaren heen steeds weer de beste jonge cabaretiers aan zich weten te binden”, zegt Hans Riemens over zijn radiocollega’s. „En waarschijnlijk is het ook frustrerend voor hen om te zien hoe ze die dan weer kwijtraken aan de televisie. Maar week in week uit een actuele radiosketch of column schrijven is nou eenmaal de perfecte leerschool voor het meewerken aan een actueel satirisch tv-programma.”

    • Henk van Gelder