Wie bekladde deze huizen?

Politie onderzoekt acties tegen PVV-kandidaten in Friesland.

Een hakenkruis bij de woning van PVV'er Jan Lautenbach. Foto ANP

Pier Visser maakt zich het meeste zorgen om zijn zestien jaar oude rottweiler. Het dier is doof en blind, en kruipt ’s nachts in een hoekje voor het raamkozijn. Maar daar is de hond nu even niet meer veilig. „Er kan zo een steen door de ruit gaan.”

Pier Visser is PVV-kandidaat voor de Provinciale Staten. Afgelopen vrijdagnacht werd zijn huis in het Friese dorpje Hilaard beklad. „PVV’ers nergens veilig”, stond met rode verf op zijn huis. Op zijn auto stond: „PVV facisten.” In diezelfde nacht verschenen in de nabijgelegen dorpen Paesens en Ternaard soortgelijke teksten op de huizen van twee andere Friese PVV-kandidaten. In Sluiskil (Zeeuws-Vlaanderen) ging een stoeptegel door de ruit van een PVV’er.

De politie houdt er rekening mee dat de acties in Friesland zijn uitgevoerd door anti-fascisten. „Dat is een van de scenario’s die we nu onderzoeken”, zegt een woordvoerder. De actie is opgeëist door een organisatie die zichzelf Het Friese Verzet noemt. In de claim laat zij weten door te gaan met de strijd „tot de PVV totaal verdwenen is uit Friesland”. De partij kreeg in de provincie 4 van de 43 Statenzetels.

Wie heeft het op de PVV gemunt? En waarom kiezen zij provinciale kandidaten uit als doelwit?

Friesland kent één organisatie die nadrukkelijk haar pijlen op de partij van Wilders heeft gericht. Het gaat om AFA Fryslân, een provinciale tak van de extreem-linkse Anti-Fascistische Actie (AFA). Vier jaar geleden zou een AFA-sympathisant het huis van de Friese PVV’er Jan Lautenbach hebben beklad met hakenkruizen. Lautenbach was toen kandidaat voor de Statenverkiezingen. Een jaar later werd het huis van de oud-voorzitter van de Friese Statenfractie van de PVV, Jelle Hiemstra, beplakt met posters met de tekst „Stop haatzaaien”. Hiervoor hielden actievoerders een demonstratie op de open dag van de school waar Hiemstra werkt als economieleraar. Dit waren ook acties van de AFA.

Sticker

Er is geen bewijs dat de AFA achter de recente bekladding van de PVV-woningen zit. De actiegroep ontkent zelf iedere betrokkenheid. Toch is er wel een aanwijzing die erop zou kunnen wijzen dat de AFA er iets mee te maken heeft. Bij een van de bekladde huizen zijn stickers van de AFA gevonden, laat de Friese PVV-afdeling weten aan deze krant. PVV-kandidaat Erna Cohen vond de stickers toen zij zaterdag, de dag na de bekladding, haar losstaande brievenbus leegde. Op de sticker stond: „Geef angst en haat geen stem. Geen stem voor racisme! www.afanederland .org”. De politie wil de vondst niet bevestigen zolang het onderzoek loopt.

De AFA, voortgekomen uit de krakersbeweging, richt zich al jaren tegen „racistische en fascistische partijen”, zo valt te lezen op haar website. AFA vormt een vlag waaronder verschillende losse organisaties opereren. Wie voldoet aan de basisprincipes van AFA, staat het vrij om in haar naam acties uit te voeren. De organisatie kent geen leden of bestuur, alleen sympathisanten die demonstraties organiseren, of bijeenkomsten verstoren. Soms gaan ze een stapje verder. In 2010 waarschuwde inlichtingendienst AIVD alle Nederlandse burgemeesters voor de AFA. Volgens de AIVD doet de organisatie zich dikwijls voor als officieel anti-discriminatiebureau om vanuit die positie rechtse groeperingen tegen te werken. Actievoerders opereren onder valse namen en schuwen geweld tegen extreem-rechts of ordebewaarders niet, stelt de AIVD, die de organisatie eerder betitelde als een „potentieel gevaar voor de democratische rechtsorde”.

De Friese tak van AFA wordt bestuurd door Reimer van Ruiten, een 52-jarige medewerker van een snoepfabriek. In de tien jaar dat hij in Drachten woont, heeft hij al een roerige politieke carrière weten op te bouwen. Na vier jaar voorzitterschap van de PvdA Smallingerland wilde Van Ruiten in 2010 de gemeenteraad in. Omdat hij op een onverkiesbare plek werd gezet – nummer veertien – legde hij zijn bestuursfunctie neer om in zijn eentje campagne te kunnen voeren. Ondanks een enthousiaste campagne, inclusief Nieuwjaarsduik in PvdA-shirt, haalde hij slechts 33 stemmen.

Overtuiging

Na deze mislukte gooi naar een raadszetel begon hij in de media op te treden als woordvoerder van AFA Fryslân. Dat doet hij vanuit de „oprechte overtuiging” dat de „fascistische” ideologie van de PVV bestreden moet worden, zegt Van Ruiten. Zo rond de verkiezingen is hij er het drukst mee. Van Ruiten reist van dorp naar dorp om anti-PVV-folders en -stickers te verspreiden, en speurt actief naar PVV-verkiezingsposters om deze af te plakken. Naar eigen zeggen worden deze acties uitgevoerd door 50 tot 60 mensen.

Een deel van de actievoerders komt uit de mormoonse kerk, die voorheen ook gevestigd was in Drachten, nu alleen in nog Leeuwarden. Van Ruiten bezoekt deze kerk al jaren, en met hem hebben diverse andere mormonen zich aangesloten bij AFA. De mormoonse kerk maakt op haar website melding van een AFA-activiteit. „Maar de kerk heeft er verder niks mee te maken”, zegt Van Ruiten. Hij geeft aan de kerk vanwege „persoonlijke redenen” niet meer te bezoeken. Een medewerker van de mormoonse kerk zegt Van Ruiten nog wél regelmatig te zien in de kerk. Verder ontkent de kerk betrokken te zijn bij AFA-activiteiten.

Geweld gebruikt de AFA niet, zegt Van Ruiten. „Wij houden ons enkel bezig met ludieke, goede acties.” Hij distantieert zich dus ook van het bekladden van de huizen. Wie het gedaan heeft, weet hij niet. Maar, zegt Van Ruiten, hij begrijpt de uitingen wel.

Andere AFA-sympathisanten zeggen de actie wel te steunen. Astrid Essed, verbonden aan AFA Fryslân, noemt het bekladden van de huizen op haar weblog een „vreedzame actie” die volgens haar laat zien dat het „afgelopen” moet zijn met de acceptatie van de PVV als reguliere politieke partij. Ook AFA-lid Joke Kaviaar, in het verleden vervolgd wegens opruiing, betuigt op haar blog steun aan de bekladders. „Wie kaatst kan de bal terugverwachten”, schrijft ze. „Hoe voelt dat nu, om zelf eens het doelwit te zijn? Vervelend hè?”

Vervelend is het zeker, voor PVV’er Pier Visser. Maar onbedoeld hebben de actievoerders met het bekladden van zijn woning juist gezorgd voor verbroedering in de buurt. Zijn buren hebben afgelopen weekend spontaan geholpen met het schoonmaken van zijn huis. Het waren CDA-buren, ChristenUnie-buren. „Ik heb goed contact met ze”, zegt Visser. „Welke voorkeur je ook hebt, we helpen elkaar.” Samen hebben ze de verf eraf geschrobd.