Voguers en vindingrijkheid

Een voorstelling die net na de aanslagen van 9/11 is gemaakt, maar dan niet zwartgallig. Dat is Rave van Karole Armitage. Haar choreografie, dit weekend voor het eerst in Nederland, is kleurig en vol overlevingsdrift.

In Rave zijn 24 dansers in alle kleuren van de regenboog gebodypaint. Beeld Pieter Henket

‘Have more fun!’ Met die instructie probeert Karole Armitage (61) de 24 dansers van Introdans Ensemble voor de Jeugd uit hun overconcentratie te bevrijden. Tegelijk ‘hot and cool’ moeten ze zijn in Rave, de choreografie uit 2001 die zaterdag zijn Nederlandse première beleeft. Virtuoos dus en een tikkeltje brutaal, maar wel met de ongenaakbare nonchalance van topmodellen op de catwalk. „Ik zie nu nog te veel dansers die goed willen zijn. Wees gewoon jezelf.”

De volumeknop wordt weer opengedraaid, een strakke beat vult de studio. De dansers beginnen te ontdooien.

Armitage is na ruim twaalf jaar terug in Arnhem. In 2002 danste het jeugdgezelschap van Introdans haar sprookjesballet Pinokkio, met schitterende kostuums van Jean Paul Gaultier en, net als Rave, op een continue, bepaald niet kinderachtige dreun. Zo deed de Amerikaanse haar bijnaam ‘de punkballerina’ toch weer eer aan. Die titel verwierf zij in de jaren tachtig toen de klassiek opgeleide danseres en choreografe voor haar woest dynamische choreografieën bij voorkeur scheurende gitaarrock (van onder anderen Jimi Hendrix) en schelle tl-verlichting gebruikte, maar ondertussen wel klassieke hoogstandjes uit haar mouw schudde. Ze plaatste een en ander in een vormgeving van destijds spraakmakende kunstenaars als Jeff Koons, Charles Atlas en David Salle, haar toenmalige geliefde.

Sommige critici hadden twijfels bij de artistieke kwaliteit van dat vroege werk: te modieus, te veel gimmick. Feit blijft dat Armitage geperforeerde punkers en hanenkamdragers het theater in wist te lokken.

9/11? Overgedramatiseerd

Zelf oogt de graatmagere Armitage nog altijd licht punky, met haar korte blonde piekhaar. Rave stamt echter uit de postpunkperiode: 2001, het jaar dat alle Amerikanen door de gebeurtenissen op 11 september van dat jaar in het geheugen gegrift staat. Overdreven en overgedramatiseerd, zegt Armitage gedecideerd: „Nine eleven stelt niets voor als je het vergelijkt met wat er in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd, met de ontwikkelingen in Syrië en Irak, de situatie in Afrika.”

Toch is er een verband tussen de terreurdaad van destijds en Rave, al is het een dun lijntje, bijna meer een samenloop van omstandigheden, zegt de choreografe. „Ik had al voor 9/11 het idee dat ik in één ballet alle, nou ja, zo veel mogelijk mondiale dansstijlen wilde verenigen tot een vloeiend, organisch geheel. Dus van Balinese dansen en capoeira tot moderne dans, hiphop, ballet en vogueing. We hebben allemaal dezelfde spieren, botten en gewrichten, dus ik heb gezocht naar een soort universele grammatica, waarmee het lichaam op een natuurlijke manier van de ene naar de andere taal kan omschakelen.” Het eerste deel was al klaar vóór de aanval op de Twin Towers. Toen zij het uitbouwde tot een groter stuk, realiseerde zij zich dat Rave een saluut aan de menselijke veerkracht was, de overlevingsdrang. „Een eerbetoon aan ons talent crises te doorstaan. Daar was Amerika toen volop mee bezig.”

Een viering van jezelf

Met zijn verwijzingen naar het uitgaansleven, in het bijzonder het homoseksuele nachtleven, lijkt Rave bovendien een heel lange, westerse neus naar de repressieve cultuur van de islamitische fundamentalisten. Vooral vogueing, naast klassieke dans een van de hoofdingrediënten van de choreografie, heeft iets uitgesproken decadents. De dansstijl ontstond in de jaren tachtig in de Amerikaanse gay scene en kreeg brede bekendheid door de videoclip van Madonna’s hit Vogue, waarvoor Armitage de choreografie maakte. „Het grappige is dat de echte voguers nu juist geen toegang hadden tot het grote kapitalistische consumptiefeest, omdat ze arm waren en als homoseksuelen niet tot de mainstream behoorden.” Ze grinnikt: „Al ben je in New York natuurlijk pas mainstream als je wél gay bent. Voguers vonden door hun vindingrijkheid met kleding en de wijze waarop zij zich presenteerden een manier om toch fabulous te zijn. Het is een viering van jezelf, wie of wat je ook bent, man, vrouw, homo of hetero. Vogueing is niet puur oppervlakkig, er zit wel degelijk meer achter.”

Rave, waarin dansers individueel paraderen, synchroon voguen en ultrakorte, virtuoze duetten aangaan waarbij de benen niet naast, maar ver áchter de oren worden gezwiept, gaat op een onnadrukkelijke wijze over gelijkwaardigheid en diversiteit. Op het toneel vertaalt zich dat naar kakelbonte kleuren, door ontwerper Peter Speliopoulos op kostuums of direct op de huid aangebracht. De boodschap van die lichaamsbeschildering, zegt Armitage, „is dat we allemaal mensen zijn, lid van dezelfde familie, maar individuen, ieder met zijn eigen schoonheid.”

Een aantal van die individuen zijn min of meer herkenbaar: Marilyn Monroe, Marcello Mastroianni, een indianenhoofdman. „Maar het zijn geen Village People, het is niet camp. Camp is ironisch, dit heeft een andere toon. Fris, vrolijk. En deze dansers zijn natuurlijk gewoon hartstikke móói.”

    • Francine van der Wiel