Terugkijken: Derde DWDD-editie ‘Hier is… Adriaan van Dis’

De vooravond van de Boekenweek werd gisteren bij De Wereld Draait Door gevierd met een speciale uitzending van Hier is… Adriaan van Dis, waarvoor de schrijver Adriaan van Dis in gesprek ging met Salomon Kroonenberg, Jhumpa Lahiri en Howard Jacobson.

Foto NRC Handelsblad

De vooravond van de Boekenweek werd gisteren bij De Wereld Draait Door gevierd met een speciale uitzending van Hier is… Adriaan van Dis, waarvoor de schrijver Adriaan van Dis in gesprek ging met Salomon Kroonenberg, Jhumpa Lahiri en Howard Jacobson.

Graven naar de taal
Salomon Kroonenberg (1947), emeritus hoogleraar toegepaste geologie aan de TU Delft, schoof als eerste aan tafel. Zijn laatste werk, uit 2014, gaat over taal en haar ontstaansgeschiedenis: De binnenplaats van Babel. Recensent en NRC-medewerker Atte Jongstra schreef over Kroonenberg:

“In De binnenplaats van Babel is een bedreven verteller aan het woord, die soms onverwachte zijpaden inslaat maar de hoofdweg nergens uit het oog verliest.”

Het is een onderwerp dat de polyglot Kroonenberg op het lijf geschreven is; hij beheerst zeven talen actief en zeven talen passief. Ondanks zijn talenknobbel heeft hij alsnog voor de geologie gekozen. Hij ziet ook enige overeenkomst tussen de vakgebieden:

“Als geoloog wil je graven naar die talen.”

Later in het gesprek licht hij uitgebreider toe waarom hij niet voor de geesteswetenschappen heeft gekozen en verwijst daarbij naar de actualiteit in het Maagdenhuis.

“Waarom wordt de UvA bezet? Er gaat ontzettend veel tijd verloren aan vergaderen en het zoeken naar geld. Dat is zonde voor een wetenschapper.”


Geen moedertaal
De tweede gast van Van Dis is een even meertalig als gevierd schrijver. Jhumpa Lahiri (1967) ontving in 2000 de Pulitzer Prijs voor haar debuut, de verhalenbundel Een tijdelijk ongemak, en geniet wereldwijde populariteit. Ze is geboren in Londen en opgegroeid aan de Oostkust van de Verenigde Staten, waar ze met haar Indiase ouders naartoe emigreerde. Aan de tweetaligheid in haar jeugd ontsprong haar schrijverschap. In het gesprek met Van Dis zegt ze:

“Het gespleten leven tussen de twee talen, dat is de wortel van mijn existentieel dilemma.”

Het grootste deel van haar oeuvre heeft ze in het Engels geschreven, dat ze haar “stiefmoedertaal” noemt. Maar haar laatste boek, Met andere woorden, is geschreven in het Italiaans. Toen ze drie jaar terug verhuisde naar Rome is ze begonnen met schrijven in de taal van haar nieuwe land. Het schipperen tussen verschillende talen als schrijver heeft ook zijn wortels in haar jeugd:

‘Ik ben een schrijver zonder moedertaal’

Naast de Pulitzer prijs ontving Lahiri begin dit jaar ook de DSC Prijs voor Zuid-Aziatische literatuur voor haar roman Twee broers, “een bedachtzame, melancholieke roman over verantwoordelijkheid, gemis en onontkoombare familiebanden”, volgens recensent Engelse literatuur Rob van Essen.


Zwarte humor
De show eindigde met een geanimeerd gesprek met Howard Jacobson (1942), die in 2010 de Man Booker Prize won met zijn roman De Finkler kwestie. Tijdens het gesprek met Van Dis lag de nadruk vooral op zijn meest recente dystopische roman J, die voor dezelfde prijs genomineerd werd. J speelt zich af in de nabije toekomst, nadat iets vreselijks heeft plaatsgevonden (àls het al heeft plaatsgevonden, fluisteren de personen in het boek). Recensent Rob van Essen schreef over de roman:

J is een beklemmende en intelligente roman over haat, vervolging en de onwil om misdaden uit het verleden onder ogen te zien.”

De Joodse identiteit speelt een belangrijke rol in het oeuvre van Jacobson. Dat zijn boeken vaak een (tragi)komisch karakter hebben is onontkoombaar, zo legt hij Van Dis uit:

‘Joden zijn grappig omdat het leven dat niet is. De beste humor is zwarte humor.’