Schep orde, en duik in je rommella

In een enthousiast betoog legt neurowetenschapper Daniel Levitin uit hoe je je geheugen moet uitbesteden aan je omgeving. Hang die sleutel altijd aan dat haakje!

Want plaats is alles, indeling is onze redding.

De meeste mensen creëren orde zonder er bij na te denken. Wie te vaak zijn of haar sleutels is kwijtgeraakt, maakt een haakje bij de deur. Direct ophangen als je binnenkomt! Wie op een dag veel te doen heeft, maakt een lijstje. Simpel. Betaalde rekeningen leg je op een andere stapel dan onbetaalde. Vorken liggen zelden tussen de messen. Pannen zet je in de keuken, lakens vind je in de slaapkamer.

Het lijkt logisch maar door al die indelingen en trucjes vormen je huis, je tas en je agenda een zorgvuldig afgestelde externe geheugenmachine. In de eerste hoofdstukken van Een opgeruimde geest beschrijft neurowetenschapper Daniel Levitin dit mechanisme haarscherp. Hij vertelt hoe toplui van bedrijven bijna permanent met volle aandacht in het heden kunnen leven omdat hun staf hun agenda beheert.

Ook mensen kunnen een geheugenmachine vormen. Mooi is te lezen hoe warenhuizen en winkels hun spullen indelen en ordenen. Sokken liggen laag, hoeden hoog. En Levitin legt uit waarom zo veel mensen met notitieboekjes rondlopen.

Terwijl ik dit boek las zag ik ordening om me heen waar ik die nooit vermoed had. Omdat het allemaal zo vanzelfsprekend is. De oude kranten apart van de nieuwe, het stapeltje ooit te lezen boeken duidelijk zichtbaar in de kast, de vaste tafelschikking bij het eten, de verspreiding van de collega’s in de kantoortuin: allemaal hulpmiddelen bij de ordening in je hoofd. Ik ken zelfs iemand die in iedere kamer van zijn huis een aparte leesbril heeft. Over wat extern geregeld is, hoef je je intern geen zorgen meer te maken. Dat is de belangrijkste boodschap van dit boek: dat je de organisatie van je geest moet uitbesteden aan de buitenwereld. We denken in een materiële omgeving te leven, maar in werkelijkheid is bijna alles verlengstuk van onze geest.

En het is allemaal te begrijpen uit de evolutionaire achtergrond van de menselijke geest, uit de manier waarop herinneringen in onze hersenen worden opgeslagen. Tienduizenden jaren hoefden we nooit ‘dingen’ te onthouden, want we hadden nauwelijks dingen. Maar pláátsen waren talrijk en cruciaal: waar normaal het wild kwam, waar je bessen of water kon vinden, enzovoorts. Location, location, location!

Nieuwigheid

Een boek dat je kijk op je omgeving zo kan veranderen, is een goed boek. De passages over de menselijke aandacht zijn zelfs belangrijk. Een mens let van nature op verandering en nieuwigheid. En dat zijn precies de principes die moderne media gebruiken om onze aandacht te verstrooien en vast te houden. Maar kan je zo tussen smartphone en internet ooit een boek uitlezen? Of deze recensie schrijven? Met moeite!

Een verstandig mens kent die principes en beschermt zijn aandacht. Levitin geeft veel tips. Werk op vaste tijden, met je e-mail uit. Werk minstens vijftig minuten achtereen aan één taak. En multitasken bestaat niet, legt hij uit: in werkelijkheid schakel je dan enorm snel heen en weer met je aandacht. En dat kost vrij veel energie. Levitin geeft de ‘vijf-minutenregel’ (als je iets in vijf minuten kan doen, doe het onmiddellijk) maar hij waarschuwt ook tegen de verslavende rush van snelle klusjes die je makkelijk van je belangrijkste taken kan afhouden. Er zijn geen wondermiddelen.

En Levitin vertelt vele anekdotes, vaak over popartiesten want ooit werkte hij als producer. Hij vertelt over de gordijntent van de popzanger Sting, waarmee hij overal op toernee een eigen, altijd identieke, vertrouwde omgeving optrekt. En over Neil Young die een idee voor een song altijd onmiddellijk uitwerkt, waar hij ook precies mee bezig is. Dáárom komen zoveel popartiesten altijd te laat, grapt Levitin.

Aandachtsmanagement

Grappig genoeg is Een opgeruimde geest ook een rommelig boek. De eerste honderd pagina’s zijn vrij strak, daar gaat het vooral over de psychologie van onthouden, opruimen en aandachtsmanagement. Maar daarna komen nog driehonderd pagina’s met óók allemaal interessante, maar vaak breeduit vertelde weetjes en inzichten die als een lawine op je afkomen. Over helder denken, medische beslissingen, statistiek, agendamanagement, dagdromen, denkfouten, creativiteit, slaap, afleiding, homeopathie, managementprincipes van Toyota, leiderschap, de problemen met wikipedia, de geschiedenis van de archiefmap, de menselijke neiging tot uitstel, en natuurlijk weer de psychologie van onthouden en opruimen.

Op passende wijze eindigt Levitin zijn boek dan ook met een loflied op de rommella. Die staat symbool voor het grasduinen als basis van creatieve ideeën. Ook zijn eigen verhaal meandert als een onbedijkte rivier door een oneindig laagland. Het boek leest als een luisterboek: alsof Levitin gezellig tegen je aan staat te praten, enthousiast, soms net iets te dichtbij, maar vrijwel altijd de moeite waard.