Boetemachine RET gijzelt zelfs zwangere

De RET gaat prat op het lage aantal zwartrijders. Wie toch niet betaalt, kan in het uiterste geval in de cel komen. Zonder aanzien des persoons.

Enkele weken terug gaat de deurbel bij de familie Thomasa in Rotterdam Charlois. De vrouw des huizes, Aslihan, zeven maanden zwanger, doet open. Voor haar staan drie politieagenten. Ze dreigen het echtpaar in gijzeling te nemen. Het vergrijp dat volgens de agenten reden genoeg was hen mee te nemen, is een overtreding uit 2012, als ze beiden zonder kaartje in de metro worden betrapt. Na diverse verhogingen is het bedrag opgelopen tot boven de zeshonderd euro. Aslihan (27): „Eén van de agenten wilde ons in de boeien slaan, meenemen en vasthouden tot het bedrag was voldaan. De anderen vonden dat toch geen goed idee. Die adviseerden ons hulp te zoeken.”

Het dreigement van gijzeling lijkt voorbij, maar niet voor lang. De volgende dag krijgt het echtpaar een brief waarin staat dat als het openstaande bedrag niet snel wordt voldaan, ze alsnog worden gegijzeld. Vanaf dat moment kan zou ook op ‘ongunstige tijden’ kunnen worden aangebeld. „Van het ene op het andere moment word je als crimineel behandeld”, zegt Aslihan. „Alsof je een gevaar bent voor de samenleving en het normaal is dat je door een boete in de cel belandt.” Uit angst vluchten Aslihan en haar man naar een ander adres.

Aslihan: „Sinds ons gijzeling boven het hoofd hangt, slapen we heel slecht. Toen ik voor controle bij het consultatiebureau kwam, bleek ik een bloeddruk te hebben van honderdtachtig. Dat is gevaarlijk voor mijn kind en kan complicaties opleveren bij de bevalling.”

Het geval van de familie Thomasa is niet uitzonderlijk. De machinerie van het CJIB (Centraal Justitieel Incasso Bureau) spuwde in 2013 circa 37.000 verzoeken tot gijzeling richting de kantonrechters vanwege niet voldane verkeersboetes. Los van de vraag of niet is betaald uit onwil of onmacht, is de echte tekortkoming dat het overheidapparaat geen mensen ziet, maar nummers. Een verschijnsel dat voormalig Ombudsman Alex Brenninkmeijer in 2013 typeerde als dat ambtenaren „steeds meer in de rol van robot worden geduwd” en „hun denk- en handelingsvrijheid onder druk staat”.

„Mensen gijzelen vanwege zwartrijden, is absurd”, zegt de Rotterdamse SP-fractieleider Leo de Kleijn. „Als een boete na twee jaar niet is betaald, weet je dat daar een verhaal achter zit. Zeker als de mensen zoals in deze kwestie in Rotterdam-Zuid wonen.” De Kleijn ziet in dit soort gevallen het liefst een protocol in werking treden, waarbij lokale hulpverlening wordt ingeschakeld. Dan voorkom je mensonterende scènes aan de voordeur. En was in dit geval duidelijk geworden dat er sprake was van administratieve kortsluiting: de acceptgiro’s voor de familie Thomasa waren op een ander postadres beland. Zodoende was het echtpaar zich van hun schuld geheel niet bewust.

Het stijgend aantal gijzelingsverzoeken ligt intussen onder de loep bij de Nationale Ombudsman, die begin 2015 een onderzoek is gestart. De Ombudsman spreekt van „ontwrichting van het bestaan” en de hoge „maatschappelijke kosten” die het gijzelingsmiddel met zich mee brengt. „Het geval in Rotterdam is geen incident”, bevestigt woordvoerder Edward Ernst van de Nationale Ombudsman. „Nu we met het onderzoek bezig zijn, bereiken ons ook signalen uit andere delen van het land.”

Verantwoordelijk wethouder Joost Eerdmans wil zich niet branden aan het geval-Aslihan, hoewel de gemeente voor 100 procent aandeelhouder is van openbaarvervoerbedrijf RET, dat op zijn beurt laat weten „niet inhoudelijk te kunnen reageren op dit voorval”. Ook de reacties van het CJIB en het arrondissementsparket Rotterdam doen denken aan de door Brenninkmeijer gevreesde ‘robots’. Ze verwijzen naar bestaande procedures en willen niet op individuele gevallen ingaan.

Intussen leven Aslihan en haar man nog in onzekerheid: „Ook al hebben we de schuld nu via een lening voldaan. Er staat nog steeds een bedrag open bij het CJIB, waarvan we oprecht niet weten waar dát nu weer vandaan komt.”

Hebben Aslihan en haar man spijt van het zwartrijden?„Ja, natuurlijk. Het stomme is: dat ritje stelde weinig voor. We gingen maar één halte.”

    • Hans van Willigenburg