Verre supernova wordt verviervoudigd door sterrenstelsel

Foto NASA/ESA/Hubble

Voor het eerst hebben astronomen een verre supernova – een ontploffende ster – waargenomen die ten gevolge van de natuurlijke lenswerking van een nabijer sterrenstelsel viervoudig wordt afgebeeld. Deze ‘kosmische luchtspiegeling’ ontstaat door de afbuiging van licht door de zwaartekracht – een uitvloeisel van de algemene relativiteitstheorie. De fata morgana wordt vandaag gepubliceerd in Science.

De wijze waarop de zwaartekracht licht afbuigt, is enigszins vergelijkbaar met de werking van een vergrootglas. Vandaar dat dit verschijnsel het ‘zwaartekrachtlenseffect’ wordt genoemd.

De gevolgen van dit effect zijn waarneembaar wanneer twee verre hemelobjecten (vrijwel) precies op één lijn staan met de aarde. Door de zwaartekracht van het voorste object – een groot sterrenstelsel – kan het licht van het achterste object – in dit geval een supernova – ons dan langs verschillende omwegen bereiken.

Bij deze supernova, die vorig jaar op opnamen van de Hubble-ruimtetelescoop werd ontdekt, bereikt het licht ons via vier routes. En die zijn niet allemaal even lang. Uit de Hubble-opnamen blijkt dan ook dat de helderheden van de vier beeldjes geen gelijke tred houden: ze vertonen onderlinge vertragingen van enkele dagen tot weken. De supernova zal in het ene beeldje dus ook eerder uitdoven dan in het andere.

Het sterrenstelsel waar de supernova deel van uitmaakt, is ruim negen miljard lichtjaar van ons verwijderd, het stelsel dat als lens fungeert vijf miljard lichtjaar.

Naar verwachting zal dezelfde supernova over enkele jaren ook in een andere afbeelding opduiken.