Nu pikken de docenten het ook niet meer

Na studenten komen nu ook docenten van universiteiten in opstand. In Amsterdam stelden zij het College van Bestuur gisteren een ultimatum.

De protesten begonnen drie weken geleden met de bezetting van het Bungehuis, een faculteitsgebouw van de UvA. foto ANP/KOEN VAN WEEL

Het studentenprotest wordt nu ook een docentenprotest. Op de ‘nationale actiedag’ die studenten gisteren organiseerden, hebben een paar honderd docenten van de Universiteit van Amsterdam (UvA) een ultimatum gesteld aan hun College van Bestuur. De docenten – veel promovendi, maar ook hoogleraren – kwamen ’s middags bijeen in het Maagdenhuis om te vergaderen over de eisen en mogelijke verdere acties.

Uit de vergadering kwamen zes eisen voort, die ’s avonds werden verstuurd aan het CvB. De docenten willen drie onmiddellijke stappen van het CvB: een tijdelijke stop op de verkoop van UvA-gebouwen, directe actie om de universiteit te democratiseren, en een onafhankelijk onderzoek naar de financiële situatie van de UvA. Daarnaast formuleerden de docenten drie doelen voor de langere termijn, zoals een financiering die minder is gebaseerd op studentenaantallen.

De brief is bars van toon. Als het CvB voor vrijdag om vier uur 's middags onze eisen niet inwilligt, zullen wij verdere acties ondernemen, zo melden de docenten: ‘walk-outs, teach-ins, symbolische acties, petities, bezettingen van UvA-gebouwen, performances, bijeenkomsten en stakingen’.

Alles draait om rendement

De protesterende docenten noemen zich ReThink UvA. Net als de studenten communiceren zij in het Engels. Zaterdag vergaderden ze voor het eerst in het Maagdenhuis over hun eisen. Maandag volgde een open brief aan het faculteitsbestuur van Geesteswetenschappen waarin de docenten zich solidair verklaarden met de Maagdenhuisbezetters. Zij riepen het bestuur onder meer op een einde te maken aan Profiel 2016, het reorganisatieplan dat het studentenprotest ontketende. De open brief is inmiddels ondertekend door ruim driehonderd docenten van Geesteswetenschappen en negentig van andere UvA-faculteiten.

De gisteren verstuurde eisenlijst aan het CvB is breder dan de eerdere brief. Net als de studenten richten de docenten zich niet meer alleen op de bezuinigingen bij Geesteswetenschappen. ReThink UvA noemt zich een ‘UvA-brede beweging’ die ageert tegen de ‘top-down bestuurswijze’ en het ‘doorgeschoten rendementsdenken’ – dezelfde thema’s waar ook de studenten zich tegen richten.

Als je docenten nader bevraagt, komen ze met persoonlijke voorbeelden over hoe die ‘top-down bestuursstijl’ en het ‘rendementsdenken’ hun dagelijkse werkzaamheden beïnvloeden. Op de UvA is de hiërarchie sinds september zo georganiseerd dat het faculteitsbestuur besluit welke docenten welke vakken voor hoeveel uur geven. De belangrijkste maatstaf daarbij, zegt hoogleraar filosofie Joseph Früchtl, is „rendement, rendement, rendement”, zo hoorde hij het van de twee directeuren onderwijs van de faculteit.

Früchtl geeft al jaren een cursus art and modernity voor masterstudenten, waarvan de inhoud jaarlijks varieert. Dit was de eerste keer dat hij te horen kreeg: we hebben geen uren meer voor dit college. Volgens hem was het een succesvol vak. „Ook in termen van rendement; 50, 60 procent van de studenten rondt het af.” Het kostte hem weken onderhandelen voor het college toch mocht doorgaan.

Andere kwestie die de docenten direct raakt: de urennormering. Daar is het faculteitsbestuur nu mee bezig, volgens Früchtl. „Zo wordt bekeken hoeveel onderwijs iedere docent individueel moet geven. Dat gaat heel precies, tot en met de uren die je mag besteden aan het nakijken van scripties of het maken van afspraken van docenten aan toe.” En die afspraken worden steeds knellender, zegt Radder: „Het ene jaar wordt een bepaald aantal uren gerekend voor de begeleiding van een scriptie. Het volgende jaar wordt er bezuinigd, en is er voor die begeleiding plotseling tien uur minder beschikbaar.”

Vervolgens, zegt Früchtl, zien ze dat een docent niet alle tijd van zijn aanstelling ‘op’ krijgt met de door hen voorgeschreven uren. „En dan zeggen ze: Joseph, je doet te weinig; literatuurwetenschap heeft behoefte aan een cursus esthetica, ga jij die maar geven. Zo bepalen zij, ver weg van de werkvloer, welke vakken ik moet geven.”

En minder geld voor onderzoek

„Wat de markt wil, wordt wat je de markt biedt”, zegt Patricia Schor, taal- en cultuurwetenschapper en als onderzoeker verbonden aan de Rijksuniversiteit Utrecht. „Studies en onderzoeken die populair zijn, krijgen het geld en de uren.” Schor was aangesloten bij Portugese studies tot die in 2012 werden opgeheven. „Als de klacht nou is: de kwaliteit is niet goed, kun je zo’n opleiding herstructureren. Maar je hoort alleen: het is te klein, dus het gaat niet door.”

Bij filosofie heeft docent Robin Celikates gehoord dat een college dat door minder dan twintig studenten wordt gevolgd, „niet rendabel” wordt geacht. En dan heeft hij een bevoorrechte positie, zegt hij bijna gegeneerd: „Ik heb een onderzoeksbeurs. Ik hoef geen onderwijs te geven.”

Ook wetenschappelijk onderzoek wordt door de wetten van de markt gedicteerd. „Alles wat niet maatschappelijk toepasbaar is”, zegt Schor, „krijgt geen geld – of alleen na krachtig onderhandelen.”

Voor de bètawetenschappen vormt de maatschappelijke toepasbaarheid in tijden van bezuiniging juist een vloek, zegt Vincent Icke, hoogleraar theoretische sterrenkunde aan de Rijksuniversiteit Leiden. „In elke onderzoeksaanvraag moet tegenwoordig ook direct worden aangegeven waar het eindproduct kan worden toegepast.”

Icke schaart zich wel achter de zorgen bij de Nederlandse academici, maar met de huidige aanpak heeft hij niets op. „Zo’n Maagdenhuisbezetting heeft geen enkele zin. Dat is totaal passé, wie raakt daar nou nog van geshockeerd?” Wat wel zin heeft: „Een geduldige, langdurige strijd. Wachten en hopen dat de volgende regering meer nadenkt over de waarde van de wetenschap.”

ReThink UvA is het stadium van wachten en hopen inmiddels voorbij. Hoogleraar Middeleeuwse geschiedenis Guy Geltner roept zijn collega’s tijdens de vergaderingen op het ‘momentum’ te behouden. Vrijdag vergadert de groep weer, en vandaag organiseert FNV bijeenkomsten met ReThink om over acties te praten.

Maar misschien komt het niet zo ver. Gisteravond meldde ReThink UvA dat het CvB nog vóór de verzending van de eisen heeft geantwoord; het lijstje circuleerde al op sociale media. Het bestuur ‘erkent’ volgens ReThink de eisen van de docenten en wil ‘zo snel mogelijk’ met ze in gesprek.