Je bent rijk en je moet wat met je schilderijen

Er liggen honderdduizenden flessen puissant dure wijn, er hangen schilderijen van Gauguin, Van Gogh en Picasso en de kluisdeuren wegen zeven ton. In ‘Le Freeport’ laten de allerrijksten hun verzamelingen opslaan. Nu blijkt de eigenaar hen op te lichten.

De in november geopende opslagplaats ‘Le Freeport’ op de luchthaven van Luxemburg. Foto Atelier d'Architecture 3BM3

Aan de buitenkant lijkt het een moderne gevangenis: hoge muren, prikkeldraad en driehonderd beveiligingscamera’s. Het hightech interieur zou het decor kunnen zijn van een nieuwe Mission Impossible-film: sluizen, kluizen met biometrisch beveiligde, zeven ton zware deuren, maar ook luxe ingerichte ontvangstruimtes. Zou Tom Cruise ook hier onverwachts uit het plafond kunnen komen abseilen?

Welkom in Le Freeport, het ‘ultiem beveiligde opslag- en handelscentrum’ op de luchthaven van Luxemburg. Sinds november kunnen de rijken der aarde hier belastingvrij kostbare wijnen, edelstenen, vintage Ferrari’s en Picasso’s stallen.

Gewoonlijk hoor je daar niks over. Maar nu is de schatkamer op Aéroport de Luxembourg in het nieuws omdat de directeur-eigenaar, de Zwitserse zakenman Yves Bouvier, vorige week woensdag werd gearresteerd. Bouvier wordt beschuldigd van oplichting en witwassen. Als intermediair bij kunsttransacties zou hij diverse vermogende kunstverzamelaars mogelijk voor tientallen miljoenen hebben opgelicht. Bouvier, die zaterdag na het betalen van een borg van 10 miljoen euro vrijkwam, ontkent via zijn advocaten alle tenlasteleggingen.

De zaak kwam door toeval aan het licht. Een vaste klant van Bouvier, kunstmestfabrikant Dmitri Rybolovlev, heeft een grote kunstcollectie met onder meer werken van Gauguin, Van Gogh en Picasso. Geschatte waarde: bijna een miljard euro. De afgelopen tien jaar hielp Bouvier de 48-jarige Rus bij het opbouwen van die verzameling. Hij bemiddelde bij verkopen van kunstwerken die aan zijn opslagplaatsen waren toevertrouwd.

Voor zijn bemiddeling mocht hij bemiddelingskosten in rekening brengen: 2 procent. Maar met vervalste documenten zou hij de verkoopprijs kunstmatig hebben verhoogd, schrijft de Zwitserse krant Le Temps. Omdat koper en verkoper alleen maar via hem contact hadden, zou de fraude lang onopgemerkt zijn gebleven.

Maar toen ontmoette Rybolovlev de verkoper van een van zijn door Bouvier bemiddelde aanwinsten. De eigenaar van voetbalclub AS Monaco, vorig jaar uitgebreid in het nieuws omdat hij zijn ex-echtgenote miljarden moest betalen (‘de duurste echtscheiding uit de geschiedenis’, aldus een betrokken advocaat), merkte dat er iets niet klopte toen de verkoopprijs van het schilderij ter sprake kwam.

Welkom bij de superrijken

De zaak geeft een inkijkje in de ondoorzichtige wereld van de ultrarijken. Waar laten miljardairs de Picasso’s en Warhols die ze niet in hun huizen of jachten kunnen ophangen omdat daar al andere Picasso’s en Warhols hangen? Het antwoord: in belastingvrije pakhuizen op luchthavens in stabiele landen.

Yves Bouvier is directeur en meerderheidsaandeelhouder van Natural le Coultre S.A. Zijn firma beheert ook in Zwitserland en Singapore belastingvrije opslagplaatsen. Naar zulke pakhuizen voor luxegoederen is steeds meer vraag. Anderhalf jaar geleden taxeerde het Amerikaanse zakenblad The Economist dat wereldwijd voor honderden miljarden aan waardevolle goederen in zulke über-pakhuizen is opgeslagen.

Belastingvrije opslagplaatsen op luchthavens bestaan al langer. Maar voorheen dienden ze vooral voor de tijdelijke opslag van goederen die in transit waren, bijvoorbeeld diamanten op weg naar Antwerpen of goud op weg naar de Bank of England.

De laatste decennia zijn er niet alleen meer freeports gebouwd, het gebruik van de opslagplaatsen is ook veranderd. Er worden nu andersoortige kostbaarheden opgeslagen, voor steeds langere tijd. En ook de dienstverlening breidde zich uit.

Yves Bouvier hielp de miljardairs van een probleem af, vertelde hij in januari aan Spear’s, een Brits tijdschrift voor vermogenden. „Verzamelaars kopen te veel, ze zijn verslaafd. Thuis hebben ze plek voor één schilderij en ze kopen er tien.”

Op de site van zijn Luxemburgse pakhuis (lefreeport.lu) staat een filmpje waarvoor over en door het nog lege gebouw wordt gevlogen. Ook zijn er foto’s te zien van het openingsfeest in november, waarbij een deftig gezelschap door obers in rode livrei wordt bediend. In ronkende taal wordt op de site duidelijk gemaakt hoe state of the art de beveiliging wel niet is en hoe veelzijdig de opslagfaciliteiten.

Hier voelen schilderijen zich happy

Het gebouw is geschikt voor de opslag van zowel Van Goghs als waardevolle digitale informatie en wijn. De temperatuur in een deel van de opslag is constant 21 graden Celsius en de luchtvochtigheid 55 procent, de omstandigheden waarbij schilderijen zich happy voelen en bankbiljetten knispervers blijven.

Koeler is het in de opslagruimtes voor fotografie, digitale informatie en wijn (er is plek voor 700.000 flessen). In geval van brand, meldt de site, wordt het zuurstofniveau onmiddellijk tot 8 procent gereduceerd en wordt brandvertragende stikstof in de opslag gespoten.

De dienstverlening gaat ver in de freeport in Luxemburg. Verzamelaars kunnen hun kunstwerken ter plekke laten restaureren, fotograferen, inlijsten en verpakken. Ze kunnen conditierapporten laten opmaken en gebruikmaken van kunst- en belastingadviseurs. Ook zijn er toonzalen.

Want de freeports zijn steeds meer uitgegroeid tot handelsplekken, schreef The Economist anderhalf jaar geleden al. „Het is niet ongebruikelijk dat een schilderij daar bijvoorbeeld geruild wordt voor een sculptuur en een paar kisten met wijn, en dat alle goederen na zo’n transactie in de opslagplaats blijven en alleen maar van opslagruimte veranderen.”

Onduidelijk is wat de gevolgen van de arrestatie van Bouvier zijn voor zijn plannen in Parijs. In november maakte de zakenman bekend dat hij op Île Seguin, een eiland in de Seine waar vroeger Renault-fabrieken waren gevestigd, een acht etages tellend kunstcentrum zou laten bouwen, R4.

Dit door de Franse architect Jean Nouvel te ontwerpen centrum (kosten: 150 miljoen euro), waarvan de bouw komende zomer zou beginnen, gaat plaats bieden aan tentoonstellingen, galeries en veilingen. Een kwart van de ruimte, liet Bouvier weten, was gereserveerd voor de opslag van kunst.

    • Arjen Ribbens