Onderkaak van 2,8 miljoen jaar oud bewijst: mens is veel ouder

Het in Ethiopië gevonden fossiel van de onderkaak van een mensachtige. Het kaakje vormt de brug tussen twee belangrijke fases in de menselijke evolutie. Foto William Kimbel

De mens is een half miljoen jaar ouder dan gedacht. Amerikaanse onderzoekers hebben in Ethiopië het tot nu toe oudste menselijke fossiel gevonden, van het geslacht Homo: een onderkaakje van 2,8 miljoen jaar oud. De onderzoekers maken de vondst vandaag bekend in Science.

Het kaakje vormt de brug tussen twee belangrijke fases in de menselijke evolutie. Tot nu toe was het idee dat de eerste mensen ongeveer 2,3 miljoen jaar geleden verschenen. Daarvoor en gelijktijdig, vanaf 4 miljoen jaar geleden, leefde de aapachtige Australopithecus, bekend van het skelet Lucy. Australopithecus liep rechtop, maar had de herseninhoud van een chimp.

Die eerste mensen móesten haast wel uit een Australopithecus-achtige voorouder zijn geëvolueerd, dachten paleontologen. Maar met deze kaak blijkt Homo vroeger ontstaan dan werd gedacht.

De onderkaak dicht in feite het gat tussen mens en aapmens. De vorm van de kaak doet nog denken aan Australopithecus, maar de tanden lijken al op die van mensensoorten. „Dit is de eerste glimp van het mensengeslacht Homo”, zegt William Kimbel, die een deel van het onderzoek deed.

Antropoloog Tim White, niet bij het onderzoek betrokken, is het met Kimbel eens dat het hier mogelijk om een nazaat van Australopithecus gaat. „Maar veel meer kun je uit een onderkaak met vier en een halve tand niet afleiden.”

Zo is nog onduidelijk of deze vroege Homo grote hersenen had en of hij gereedschap gebruikte. „Zonder fossielen van de rest van het skelet kunnen we daar nog niets over zeggen”, zegt Kimbel.

De onderzoekers vermoeden dat de opkomst van Homo samenviel met de verdroging van Afrika. In de buurt van het kaakje vonden zij fossielen van typische savannedieren. Het graslandschap waarin deze eerste mensen leefden werd afgewisseld met meren en rivieren.