Bezorgde moeder raakt China met haar film over giftige lucht

Massale bijval voor kritische milieudocumentaire

Een Chinese agent probeert in dichte smog het verkeer te regelen in de noordoostelijke stad Harbin. Foto Reuters

Zelfs voor Chinese begrippen heeft Chai Jing, een 39-jarige televisiejournalist en moeder van een tweejarig meisje, met een documentaire over de luchtvervuiling in China records gebroken. Inmiddels hebben bijna 150 miljoen Chinezen het deels wetenschappelijke, deels persoonlijke Onder de koepel bekeken op gratis videowebsites. Er zijn al ruim een miljoen overwegend instemmende reacties op de documentaire, die kritiek levert op staatsenergiebedrijven en de overheid.

„Ik was nooit bang voor vervuiling, droeg nooit een masker, ook niet in de meest vervuilde provincies. Maar als je opeens ontdekt dat je een nieuw leven in je draagt dat ademt, eet en drinkt en dat jouw verantwoordelijkheid is, voel je de angst in je opkomen”, begint Chai de documentaire.

In spijkerbroek en witte bloes staat zij voor een grafiek over de luchtvervuiling in 2013, het jaar van de Airpocalyps. De staafdiagrammen laten zien dat 600 miljoen mensen in Noord-China per maand 25 dagen smog inademden en dat nog steeds doen.

Het werd voor Chai persoonlijker toen bleek dat haar baby geboren was met een tumor en moest worden geopereerd. Of er een verband is met de luchtvervuiling laat ze in het midden. Feit is dat de laatste tien jaar het aantal gevallen van longkanker en luchtwegaandoeningen is geëxplodeerd.

„Ik ontwikkelde een persoonlijke rancune tegen de luchtvervuiling en besloot op onderzoek uit te gaan”, vertelt zij in de door haarzelf gefinancierde documentaire, waarin zij niet alleen tientallen experts aan het woord laat, maar ook vergelijkingen trekt met Londen in het begin van de vorige eeuw en Los Angeles in de jaren zestig. China heeft alle technieken en wetten in huis, stelt ze vast, om het probleem net als in Londen en LA op te lossen. Ze probeert de vraag te beantwoorden waarom het niet lukt de vervuiling terug te dringen.

Het is zeldzaam dat documentaires van journalisten die kritisch zijn over de staat of staatsbedrijven, gemaakt worden. Chai nam en kreeg de ruimte en wordt door de staatsmedia zelfs geprezen en door de censuur meestal met rust gelaten. Feit is dat niemand om de ernst van de vervuiling heen kan. Iedereen weet dat de luchtvervuiling wordt veroorzaakt door industrialisatie, verstedelijking, autogekte en fixatie op hoge groeicijfers. „Chai spreekt voor miljoenen vaders en moeders die hun kinderen willen beschermen, maar niet weten hoe zij dat moeten doen en in feite machteloos zijn”, aldus een typerende reactie op Weibo, het Chinese Twitter.

De nieuwe milieuminister Chen Jining prees Chai’s werk als cruciaal voor de bewustwording van de bevolking. Chai citeert anonieme overheidsbronnen die zeggen dat de twee grote staatsbedrijven, Sinopec en CNPC, dreigden de energietoevoer te blokkeren als ze gedwongen worden zich aan milieuwetten te houden.

Sinopec en CNPC, twee van de tien grootste ondernemingen ter wereld, worden in Chai’s film onder druk gezet „sociale verantwoordelijkheid” te tonen door te investeren in schone energie en het verbeteren van de kwaliteit van brandstoffen.

De campagne lijkt instemming te hebben van premier Li Keqiang. Vorig najaar sloten de presidenten Xi Jinping en Barack Obama een klimaatakkoord. Dat daarmee de opgelaaide nationale discussie in China nog niet is beslecht werd dinsdag duidelijk.

Lokale media kregen opdracht de berichtgeving over Chai’s film te matigen of zelfs te staken. Ook Chai zelf kwam onder vuur. Zij zou volgens sommige twitteraars een rookster zijn die ook tijdens haar zwangerschap niet van haar verslaving af wist te komen. Zij zou behoren tot de rijke media-elite omdat zij haar kind baarde en liet opereren in een Amerikaans ziekenhuis. Chai zelf was gisteren niet bereikbaar om daarop te reageren.