Lech Walesa als moreel baken en rechtschapen held

Lech en Danuta Walesa (Robert Wieckiewicz en Agnieszka Grochowska) inWalesa, Man of Hope

Het is een terugkerend ritueel in de film: als Lech Walesa weer eens door de Poolse geheime dienst gearresteerd wordt, doet de vakbondsleider zijn trouwring en horloge af, legt ze op tafel en zegt dan tegen zijn vrouw Danuta: „Verkoop ze maar als ik niet terugkom.” Eerst werkt het dramatisch, later is het vooral komisch. Walesa weet dat de kans klein is dat het communistische regime hem nog lang in de gevangenis laat of een kopje kleiner maakt. Daarvoor is hij te bekend geworden.

In Walesa, Man of Hope (2013) laat oudgediende Andrzej Wajda (1926) het levensverhaal zien van Walesa tussen 1969 en 1989, het jaar dat het IJzeren Gordijn viel. De film heeft een raamvertelling waarin de Italiaanse journaliste Oriana Fallaci hem interviewt over de scharniermomenten uit zijn leven. Zoals zijn eerste arrestatie in 1970, tijdens de bloedig neergeslagen protesten op de scheepswerf in Gdansk. In die tijd is Walesa elektricien op de werf en bij toeval ontdekt hij zijn retorische gave. Al snel wordt hij vakbondsleider en aanvoerder van de steeds invloedrijkere Solidarinosc-beweging die in 1980 de werf van Gdansk middels een staking volledig platlegt – een gebeurtenis die de neergang van het communisme versnelt.

Walesa, Man of Hope, het slotdeel van Wajda’s ‘Man of’-trilogie, schetst middels een vermenging van archiefbeelden, Poolse punkrock op de geluidsband en nagespeelde scènes, op fraaie wijze een beeld van een tijdperk waarin onderdrukking de norm was en de rechten van individuen met voeten werden getreden. Rechtschapen held Walesa vormt eerst een moreel baken in de strijd voor betere arbeidsomstandigheden, waarna hij het net breder uitwerpt: wordt het geen tijd voor vrije verkiezingen?

Wajda schetst zijn vriend Walesa als onkreukbare held: zo repareert hij vlak voor weer een chaotisch verlopende arrestatie nog snel even de kinderwagen (Walesa en zijn vrouw hebben acht kinderen). Hij eindigt zijn film heel slim in 1989. Tussen 1990 en 1995 bleek Walesa een teleurstellend president, tegenwoordig heeft hij een aartsconservatieve (en homofobe) moraal. Van zijn vroegere charisma is weinig meer over.

    • André Waardenburg