Iran vecht mee tegen IS: breidt invloed in Irak uit

Niet de VS, maar buurland Iran helpt Irak bij heroveren stad op IS.

Voor de derde keer in korte tijd is Irak een offensief begonnen om terreurgroep Islamitische Staat (IS) te verdrijven uit Tikrit. Deze keer lijkt het menens: 30.000 manschappen worden sinds maandag ingezet om de geboortestad van de voormalige sterke man Saddam Hussein in te nemen. Veel vooruitgang is nog niet geboekt: landmijnen en zelfmoordaanslagen vertragen de troepenopmars.

Het offensief komt te midden van speculaties over een lenteoffensief om de grote stad Mosul te heroveren op IS. Vorige maand lekten Amerikaanse legerplannen hiervoor uit. De aanval zou in april of mei moeten beginnen.

Het ene offensief sluit het andere niet uit: Tikrit heroveren is nodig, wil een aanval op Mosul kans van slagen hebben. Maar het is opvallend dat het huidige offensief gevoerd wordt met openlijke steun van buurland Iran – en zonder die van de VS. Washington, zo heeft het Pentagon toegegeven, is niet eens gevraagd om luchtsteun.

Het illustreert de steeds grotere militaire rol die Iran speelt, sinds IS vorig jaar grote delen van Irak veroverde. Volgens het Iraanse Fars News wordt de slag om Tikrit geleid door generaal Soleimani, hoofd van de Quds-brigade van de Iraanse Revolutionaire Garde. De 30.000 manschappen zouden bovendien voor tweederde bestaan uit Iraakse shi’itische milities, waarop Iran grote invloed heeft.

Op een moment dat Washington en Teheran op het punt staan een akkoord te sluiten over Irans nucleaire activiteiten, zijn beide landen ook verwikkeld in een machtsstrijd in Irak. De twee zijn elkaars bondgenoten in de strijd tegen IS, maar geen van beide wil daar openlijk voor uitkomen.

Voor Iran gaat het om meer dan regionale invloed alleen. Veel shi’itische heiligdommen liggen in Irak. Als IS die verovert, worden ze gegarandeerd verwoest. Ali Shamkhani, hoofd van de Iraanse nationale veiligheidsraad, zei eind 2014 dat „wij vechten in Samarra [in Irak, red.] zodat wij straks niet moeten vechten in Teheran”.

De Iraanse invloed wordt vooral uitgeoefend via de Hashid Shaabi, of ‘mobilisatie van het volk’. Dat is een verzamelnaam voor de milities die uit de grond zijn geschoten, nadat de Iraakse religieus leider Ali al-Sistani vorige zomer vrijwilligers opriep Bagdad te verdedigen toen de hoofdstad even binnen bereik leek van IS. Sommige milities bestaan al langer, andere zijn nieuw. Formeel gehoorzamen ze aan de regering in Bagdad. Maar recent onderzoek van Reuters suggereert dat Hashid Shaabi ook het vehikel is waarmee Iran zijn invloed in Irak uitoefent.

De milities zijn gemotiveerder dan het regeringsleger dat vorig jaar zonder slag of stoot Mosul opgaf. Maar ze zijn er ook van beschuldigd dat zij zich wreken op de sunnitische burgerbevolking, wanneer zij terrein veroveren op IS. Dit omdat sommige sunnieten IS vorig jaar verwelkomden als bevrijders van wat zij ervoeren als een bezetting door het shi’itische regeringsleger.

Om de angst voor wraakneming weg te nemen heeft de Iraakse premier Al-Abadi verzekerd dat enkele duizenden sunnitische strijders uit Tikrit zelf meedoen aan het offensief. Al-Abadi riep ook op burgers te ontzien.