Fraude in het kunstpakhuis

De directeur-eigenaar van kunstopslagplaatsen in Genève, Singapore en Luxemburg zou rijke verzamelaars voor miljoenen hebben opgelicht.

De in november geopende opslagplaats ‘Le Freeport’ op de luchthaven van Luxemburg. Vermogenden kunnen hier belastingvrij waardevolle goederen stallen.

Een aardbeving op de kunstmarkt. Zo omschreef de gezaghebbende Zwitserse krant Le Temps de arrestatie afgelopen woensdag van Yves Bouvier. De Zwitserse zakenman, directeur-eigenaar van belastingvrije kunstopslagplaatsen in Genève, Singapore en Luxemburg, is door een onderzoeksrechter in Monaco beschuldigd van oplichting en witwassen. Als intermediair bij kunsttransacties zou Bouvier diverse vermogende kunstverzamelaars voor tientallen miljoenen hebben opgelicht.

Een vaste klant van Bouvier, kunstmestfabrikant Dmitri Rybolovlev, maakte de zaak aanhangig. De 48-jarige Rus heeft een grote kunstcollectie met onder meer werken van Gauguin, Van Gogh en Picasso. Geschatte waarde volgens de Britse krant The Guardian: bijna een miljard euro. De afgelopen tien jaar hielp Bouvier bij het opbouwen van die verzameling. Hij bemiddelde bij verkopen van kunstwerken in zijn opslagplaatsen.

Volgens Le Temps maakte Bouvier bij die verkopen gebruik van brievenbusmaatschappijen in belastingparadijzen en hadden koper en verkoper nooit contact. Bouvier zou geen genoegen hebben genomen met zijn 2 procent bemiddelingskosten en met vervalste documenten de prijs van de kunstwerken kunstmatig hebben verhoogd. Dat hij werd besodemieterd ontdekte Rybolovlev bij toeval. De eigenaar van voetbalclub AS Monaco, vorig jaar uitgebreid in het nieuws omdat hij zijn ex-echtgenoot miljarden moest betalen („de duurste echtscheiding uit de geschiedenis”, aldus een betrokken advocaat), ontmoette de verkoper van een van zijn aanwinsten. Toen de verkoopprijs van het schilderij ter sprake kwam, bemerkte de Rus dat er iets niet klopte.

Bouvier, zaterdag na het betalen van 10 miljoen euro borg vrijgekomen, ontkent via zijn advocaten alle tenlasteleggingen.

Voor honderden miljarden aan kunst

De zaak geeft een inkijkje in de ondoorzichtige wereld van de ultrarijken. Waar laten miljardairs de Picasso’s en Warhols die ze niet in hun huizen of jachten kunnen ophangen omdat daar al andere Picasso’s en Warhols hangen? Het antwoord: in belastingvrije pakhuizen op luchthavens in stabiele landen als Zwitserland en Singapore.

Natural le Coultre S.A., de onderneming voor de opslag en het transport van kostbaarheden waarvan Yves Bouvier meerderheidsaandeelhouder is, opende in november nog een nieuwe zogeheten freeport op de luchthaven van Luxemburg. Naar zulke pakhuizen voor luxegoederen is steeds meer vraag; Bouvier is ook volgende week weer deelnemer aan de kunstbeurs Tefaf in Maastricht. Anderhalf jaar geleden taxeerde The Economist dat wereldwijd voor honderden miljarden aan kunst en andere kostbaarheden in zulke über-pakhuizen is opgeslagen.

Het concept van belastingvrije opslagplaatsen op luchthavens is niet nieuw. Voorheen dienden ze vooral voor de tijdelijke opslag van goederen die in transit waren, bijvoorbeeld diamanten op weg naar Antwerpen. De laatste decennia zijn niet alleen meer freeports gebouwd, het gebruik van de opslagplaatsen is ook veranderd. Er werden andersoortige kostbaarheden opgeslagen, voor steeds langere tijd, en ook de dienstverlening breidde zich steeds verder uit. Die ontwikkeling is recent in een stroomversnelling geraakt. Daarvoor zijn twee belangrijke oorzaken. Kunst en andere kostbaarheden blijken de laatste tien jaar een veiliger investering dan aandelen. En daarnaast groeit het aantal superrijken wereldwijd sterk.

Yves Bouvier hielp de miljardairs van een probleem af, vertelde hij in januari aan Spear’s, een Brits tijdschrift voor vermogenden. „Verzamelaars kopen te veel, ze zijn verslaafd. Thuis hebben ze plek voor één schilderij en ze kopen er tien.”

Op de site van zijn Luxemburgse pakhuis (lefreeport.lu) staat een filmpje dat duidelijk wil maken hoe hightech en veelzijdig de opslagplaats is. Ook zijn er foto’s te zien van het openingsfeest, waarbij een deftig gezelschap door obers in rode livrei wordt bediend.

In ronkende taal („de ultiem beveiligde opslag- en handelsfaciliteit voor waardevolle goederen”) worden de kenmerken van de futuristische, 20.000 vierkante meter grote bunker opgesomd: driehonderd camera’s en biometrisch beveiligde, zeven ton zware kluisdeuren. In de kunstopslagruimtes is de temperatuur constant 21 graden Celsius en de luchtvochtigheid 55 procent. Koeler is het in de opslagruimtes voor fotografie, digitale informatie en wijn (capaciteit 700.000 flessen). In geval van brand, meldt de site, wordt het zuurstofniveau onmiddellijk tot 8 procent gereduceerd en wordt brandvertragende stikstof in de opslag gespoten.

De dienstverlening gaat ver in de freeport in Luxemburg. Verzamelaars kunnen hun kunstwerken ter plekke laten restaureren, fotograferen, inlijsten en verpakken. Ze kunnen conditierapporten laten opmaken en gebruikmaken van kunst- en belastingadviseurs. Ook zijn er chique toonzalen. Want de freeports zijn steeds meer uitgegroeid tot handelsplekken, schreef The Economist anderhalf jaar geleden al. „Het is niet ongebruikelijk dat een schilderij daar bijvoorbeeld geruild wordt voor een sculptuur en een paar kisten met wijn, en dat alle goederen na zo’n transactie in de opslagplaats blijven en alleen maar verplaatst worden van opslagruimte veranderen.”

Bouvier had plannen in Parijs

Volgens Le Temps is woensdag ook een Zwitserse vrouw gearresteerd. Deze Russisch sprekende vrouw was de echtgenote van de tandarts van Jelena Rybolovleva, de ex-echtgenote van oligarch Rybolovlev. Zij tolkte en bemiddelde tussen de Russen en Bouvier, en wordt ervan verdacht met haar landgenoot te hebben samengespannen.

Onduidelijk is wat de gevolgen van de arrestatie van Bouvier zijn voor zijn plannen in Parijs. In november maakte de zakenman bekend dat hij op Île Seguin, een eiland in de Seine waar vroeger Renault-fabrieken stonden, een acht etages tellend kunstcentrum zou laten bouwen, R4. Dit door de Franse architect Jean Nouvel te ontwerpen centrum (kosten: 150 miljoen euro), waarvan de bouw komende zomer zou beginnen, gaat plaats bieden aan tentoonstellingen, galeries en veilingen. Een kwart van de ruimte, liet Bouvier weten, was gereserveerd voor de opslag van kunst.