De Nederlandse Bonnie en Clyde of gewoon Marcos en Merve?

Een jong stel dat gewelddadige overvallen pleegt; de vergelijking van het misdaadduo Antonio Marcos van der P. en Enise Merve B. – deze dagen voor de rechter – met het Amerikaanse roversduo Bonnie en Clyde dringt zich al snel op. Terecht of een te geromantiseerd beeld van de geromantiseerde werkelijkheid?

Antonio Marcos van der P. en Enise Merve B. Tekening ANP / Aloys Oosterwijk

Een jong stel dat gewelddadige overvallen pleegt; de vergelijking van het misdaadduo Antonio Marcos van der P. en Enise Merve B. - deze dagen voor de rechter - met het Amerikaanse roversduo Bonnie en Clyde dringt zich al snel op. Terecht of een geromantiseerde werkelijkheid?

Wie waren Bonnie en Clyde ook alweer? Bonnie Parker (1910-1934) en Clyde Barrow (1909-1934) werden in de jaren dertig bekend omdat ze een serie gewelddadige bankovervallen pleegden. De twee leerden elkaar kennen in 1930 in Dallas.

Foto United States Library of Congress

Bonnie en Clyde. Foto United States Library of Congress

Bonnie werkte op dat moment als serveerster en was officieel nog getrouwd, maar was in de praktijk niet meer samen met haar man, een recidivist. Clyde, die afkomstig was uit een arm gezin, had al verschillende keren gezeten voor auto- en winkeldiefstal. De twee werden verliefd en Bonnie sloot zich aan bij de bende van Clyde.

Anders dan bij Marcos en Merve, die met z’n tweeën handelden, pleegden Bonnie en Clyde hun daden samen met anderen. De bende bestond in wisselende samenstelling uit een man of zeven, onder wie de broer van Clyde en diens vrouw.

Moeder Merve zette ze uit huis

Ook het jonge misdaadduo Marcos (25) en Merve (19) hadden een getroebleerde achtergrond. Merve groeide op in een Enschedees gezin waar geweld gewoon was. Al op haar vijftiende belandde ze in een gesloten inrichting voor meisjes met gedragsproblemen.

Twitter avatar SaskiaBelleman Saskia Belleman Enise is de jongste in een Turks gezin met 6 kinderen, waarbinnen sprake is van geweld, agressie en psychische problemen. #gangsterduo

Marcos heeft met jeugd-tbs in een jeugdinstelling gezeten en een jeugdgevangenis wegens geweldsmisdrijven en overvallen. Deskundigen verklaarden vandaag op de zitting dat al eerder bij de geadopteerde Braziliaan gedragsproblemen zijn geconstateerd:

Twitter avatar SaskiaBelleman Saskia Belleman Deskundigen zeiden dat Marcos “een narcistische en egocentrische kijk heeft op de wereld.” #gangsterduo

De twee zouden elkaar hebben leren kennen via Hyves, bleek op de zittingsdag vandaag. Nadat Merves moeder de twee in Enschede begin februari uit huis had gezet begon hun rooftocht waarbij ze geweld niet schuwden. De feiten zijn als volgt:

  • 10 februari: autodiefstal in Echten (Drenthe) met geweld. Daarna volgt een woninginbraak in Meppel. Daarbij wordt de bewoonster mishandeld.
  • 11 februari: autodiefstal en ontvoering van de bestuurster in Lelystad.
  • 17 februari: woningoverval met geweld.
  • 24 februari: inbraak op camping in Enschede, autodiefstal, daarbij wordt een van de campinggasten neergeschoten. Hierna volgt een gewelddadige woningoverval in dezelfde stad met ontvoering van een van de gezinsleden in de auto.

Bonnie en Clyde werden steeds geweldadiger

Ook Bonnie en Clyde pleegden soortgelijke overvallen op benzinestations en winkels. Maar gaandeweg richtte de aandacht van de bende zich op banken en werden de misdaden steeds groter. Ook gebruikten ze excessiever geweld: de bende, die in bezit was van machinegeweren, wordt minstens veertien doden toegeschreven op het geweten te hebben, onder wie verschillende politieagenten.

De nationale klopjacht op hen voerde door verschillende staten en duurde ruim 2,5 jaar. De twee liepen in een hinderlaag op 23 mei 1934 en kwamen om door de kogelregen die op hun auto werd afgevuurd.

Foto Wikipedia

De doorzeefde auto van Bonnie en Clyde waarin de twee omkwamen. Foto Wikipedia

Bonnie probeerde imago te corrigeren

Gedurende deze twee jaar werden de misdaden van Bonnie en Clyde en de nietsontziende manier waarop ze iedereen die hen in de weg stond, neerschoten breed uitgemeten in de kranten. En het lijkt alsof Bonnie en Clyde graag meewerkten aan hun eigen mythevorming. Ze poseerden trots op foto’s met wapentuig. Maar uit een gedicht dat Bonnie schreef, wordt duidelijk dat ze niet per se blij waren met hun imago.

There’s lots of untruths to these write-ups; they’re not as ruthless as that.
their nature is raw; they hate all the law, the stool pidgeons, spotters and rats.
They call them cold-blooded killers they say they are heartless and mean.
But I say this with pride that I once knew Clyde, when he was honest and upright and clean.

Geweld heeft grote gevolgen voor slachtoffers

De mythevorming rond Marcos en Merve is hen afgelopen jaar ook al voorbijgesneld. De twee werden al heen snel gebombardeerd tot de Nederlandse Bonnie en Clyde. De details die tijdens de afgelopen zittingsdagen van Marcos en Merve naar voren kwamen van het door hen gepleegde geweld (€) zullen daar waarschijnlijk aan bijdragen. De slachtoffers van door het duo gepleegde overvallen vertelden over de psychische gevolgen waar ze sindsdien mee kampen. Slachtoffers kunnen niet meer slapen, durven niet meer over straat.

Twitter avatar SaskiaBelleman Saskia Belleman Slachtoffer: “Hoe halen ze ’t in hoofd om dit te doen. Mijn leven hing aan zijden draadje. Ze maakten in 1 nacht leven kapot.” #gangsterduo
Twitter avatar SaskiaBelleman Saskia Belleman Vrouwelijk slachtoffer vertelt dat ze nog nooit zo bang is geweest als tijdens overval door #gangsterduo
Twitter avatar SaskiaBelleman Saskia Belleman Haar leven wordt nooit meer hetzelfde, zegt de vrouw. “Wat normaal is, is niet meer normaal.” #gangsterduo
Twitter avatar SaskiaBelleman Saskia Belleman De peuter staat tegenwoordig met handjes op de rug bij de kassa van speeltuin: ze wil geen bandje meer om haar pols. #gangsterduo

Merve wilde de afgelopen zittingsdagen hun gewelddadige imago duidelijk aan de kaak stellen:

“We zijn niet onmenselijk. Het is geen toneelstuk. Ik heb al eerder gezegd dat ik het naar vind voor de slachtoffers. Ik heb geen zin om hypocriet te doen en dat steeds weer te herhalen. We hebben keuzes gemaakt en wij nemen de verantwoordelijkheid. Ik ben er wel klaar mee.”

Twitter avatar WubbyL wubby luyendijk Enise: het was niet doelbewust ff knevelen. Het was een voorzorgsmaatrege. Het is geen goed praten, het was niet intentioneel
Twitter avatar WubbyL wubby luyendijk Enise: het is niet zo dat we kicken op geweld. Dat beeld wil ik ff bijstellen. #gangsterduo

Overvallen waren om te overleven

Marcos en Merve zeiden over hun daden dat de overvallen voor hen een kwestie waren van overleven, zo schreef NRC eerder:

Ze hadden honger, ze leefden op straat. Ze snakten naar eten, een douche, geld, en gingen inbreken. En vervelend genoeg werden ze elke keer gestoord. Wat doe je dan als je uit handen van de politie wil blijven? Dan gebruik je geweld en wordt een inbraak al snel een gewelddadige overval.

Twitter avatar WubbyL wubby luyendijk Marcos: ik heb dit met een bezwaard hart gedaan. Het ging om de vrijheid. En daarvoor hadden we middelen, geld nodig

Voor Bonnie en Clyde gold hetzelfde: beiden groeiden op in de crisisjaren van de jaren dertig, ook voor hen was het leven meer overleven dan leven.

Maar ook lag wraak van Clyde ten grondslag aan hun daden. Clyde wilde wraak nemen op de gevangenis in Texas waar hij had gezeten, iets waar hij ook in slaagde. Een paar maanden voor zijn uiteindelijke dood lukte het hem een aantal eerdere bendeleden uit de gevangenis te bevrijden. Uit de documentaire The Real Bonnie and Clyde die in 2009 door onder meer de BBC werd uitgezonden, blijkt dat seksueel misbruik door een medegevangene de motivatie hiervoor was.

Advocaat hekelt valse romantiek rond Marcos en Merve

De verfilming van het verhaal van Bonnie en Clyde in 1967 met Faye Dunaway en Warren Beatty, als een soort heldenepos, droeg bij aan de romantisering van stel. De trailer van de film:

De advocaat van een van de slachtoffers hekelde hetzelfde mechanisme dat sinds de klopjacht op Marcus en Merve in werking trad:

Twitter avatar SaskiaBelleman Saskia Belleman Zijn advocaat hekelt het romantische Bonnie en Clyde-idee dat over het #gangsterduo is ontstaan.

Zo romantisch is een ontvoering niet:

Twitter avatar SaskiaBelleman Saskia Belleman Hij werd vastgebonden en in de badkuip gelegd. “Ik dacht dat ik lag te wachten op het einde.” #gangsterduo
Twitter avatar SaskiaBelleman Saskia Belleman Ze werd gewond en gekneveld meegenomen in haar eigen kofferbak. Onderweg kon ze door tape en dikke jas nauwelijks ademen. #gangsterduo

Dat er weinig romantisch is aan de werkelijkheid van misdaad wist Bonnie Parker zelf ook al toen ze haar gedicht The Trail’s End schreef:

The road was so dimly lighted there were no highway signs to guide.
But they made up their minds; if all roads were blind,
they wouldn’t give up till they died.
The road gets dimmer and dimmer sometimes you can hardly see.
But it’s fight man to man and do all you can, for they know they can never be free.

They don’t think they’re too smart or desperate they know that the law always wins.
They’ve been shot at before; but they do not ignore, that death is the wages of sin.

Kijk voor de politiearchieven van Dallas over Bonnie en Clyde hier en voor de FBI-archieven hier.