De milities? Die laten het vechten aan de Russen

Voor het eerst is er een gedetailleerd verslag verschenen van een Russische militair die in Oost-Oekraïne vocht. Het is nieuw bewijs dat Rusland direct betrokken is bij de oorlog in Oekraïne. Het artikel verscheen in de Russische krant Novaja Gazeta.

Zijn gezicht is verbrand en verbonden, en het bloed sijpelt uit het verband. Ook zijn handen zijn verbonden. Zijn oren zijn verbrand en verschrompeld.

Ik weet dat hij gewond is geraakt in Lohvynove. Lohvynove – het knelpunt van de streek rond Debaltseve – werd in de vroege ochtend van 9 februari ontruimd en bezet door een compagnie speciale troepen van de separatisten (voor 90 procent bestaand uit georganiseerde Russische vrijwilligers). Het gebied werd zo snel afgesloten dat de Oekraïense militairen in Debaltseve er niet van wisten. In de paar uur erna staken de troepen van de zelfbenoemde Republiek Donetsk ongestraft auto’s in brand die uit Debaltseve wegvluchtten. Zo sneuvelde ook een plaatsvervangend bevelhebber van de Oekraïense antiterreurtroepen.

De speciale troepen trokken zich terug en werden vervangen door opstandige kozakken, die vervolgens door de Oekraïense artillerie werden beschoten. Intussen begonnen Oekraïense troepen met de voorbereiding van een doorbraak. Er werd een Russisch tankbataljon gestuurd om de positie vast te houden, nadat het eerder al enkele dagen in Donetsk was gebleven.

We spreken elkaar in Donetsk, in een brandwondencentrum van een plaatselijk ziekenhuis.

„Op 19 februari werd ik geraakt. Het was in de schemer. De 19e was het Boeddhistische Nieuwjaar. Dus het jaar begon slecht voor mij. (Probeert te lachen, maar meteen gutst het bloed uit zijn lip). Gisteren hebben ze mijn gezicht verbonden. Mijn gezicht droogde echt uit. Ze hebben me niet eerder geopereerd, omdat het dan onderweg moeilijker voor me zal zijn. Als ik mijn vingers beweeg, komt er ook bloed uit. Ik hoop dat ik gauw weer in Rusland ben.

Dan vertelt Dorzhi Batomoenkoejev hoe hij verwond wordt. Eerst raakt hij zelf een tank van de Oekraïners. Die gaat de lucht in. Daarna raakt hij nog een tank. Maar die blijft intact en schiet terug: een voltreffer. Als hij zijn ogen opendoet, ziet hij vuur. Hij denkt dat hij doodgaat. Met moeite slaagt hij er toch in te ontsnappen uit zijn tank. Hij voelt zijn gezicht branden, zijn helm. „Ik doe hem af en zie dat de huid op m’n handen meegaat.” Dan komt er iemand uit een pantserwagen tevoorschijn. Die slaagt er in het vuur te blussen, en Dorzhi Batomoenkoejev wordt geëvacueerd, eerst naar Horlivka, daarna naar het nabijgelegen Donetsk.

Hoe ben je hier gekomen?

„Ik werd op 25 november 2013 opgeroepen. Ik ben hier vrijwillig. Ze stuurden hier alleen beroepsmilitairen heen en ik was nog dienstplichtige toen ik naar Rostov kwam. Maar tijdens mijn dienstplicht behaalde ik goede resultaten, zowel met vuurwapens als met de fysieke training. Ik werd ingelijfd in Chita, volgde daar de opleiding en besloot als beroeps bij de Ulan-Ude-eenheid te blijven. In juni diende ik hiertoe een verzoek in. Ik kwam bij het tweede bataljon. En het tweede bataljon gaat tijdens een oorlog altijd als eerste, elke legereenheid heeft zo’n detachement. Ons bataljon had wel beroepsmilitairen, maar vooral dienstplichtigen. Maar tegen oktober werden er uit alle bataljons van onze eenheid beroepsmilitairen verzamelen om één bataljon uit te vormen. We hadden niet genoeg beroeps om een tankbataljon te vormen en daarom werden er ook nog beroeps uit Kyakhta naar ons overgeplaatst. We kwamen bij elkaar, maakten kennis, leefden een dag of vier samen en gingen op pad.

Mijn dienstplicht zou op 27 november aflopen. Toen we in oktober in Rostov kwamen, liep mijn tijd nog. Dus ik werd beroeps toen ik al hier was. Wij zijn de 5e afzonderlijke tankbrigade.”

Moest je ontslag nemen?

„Nee, dat hoefde niet.”

Gingen jullie op oefening?

„Ze zeiden dat het oefeningen waren, maar we wisten waar we heen gingen. We wisten allemaal waar we heen gingen. Moreel en mentaal was ik klaar om naar Oekraïne te gaan.

In Ulan-Ude schilderden we onze tanks over. En ook nog op de trein. We schilderden de nummers over, alles. Hier in het trainingskamp hebben we onze insignes verwijderd. We hebben alles eraf gehaald... om redenen van geheimhouding. Ik heb mijn burger-ID bij de legereenheid en mijn leger-ID in het trainingskamp achtergelaten.

We hadden ervaren jongens. Sommigen dienden al meer dan een jaar als beroeps, anderen al twintig jaar. Ze zeiden tegen ons: ‘Niet naar de leiding luisteren, wij gaan de khokhols [denigrerende term voor Oekraïners] beschieten. Ook al gaan we op oefening, dan gaan we naderhand toch nog de khokhols beschieten.

Er kwamen heel veel treinen onze kant op. Iedereen bleef een paar nachten in onze kazerne. Voor ons zaten er jongens van speciale troepen uit Khabarovsk en andere steden, allemaal uit het verre oosten. Stuk voor stuk, begrijp je? Elke dag. Onze trein ging als vijfde, op 25 of 27 oktober.

Het losplatform was in Matveev Kurgan. Tussen Ulan-Ude en Matveev Kurgan passeerden we tal van steden. Het kostte ons tien dagen om er te komen. Hoe dichter bij, hoe meer mensen ons begroetten. Ze zwaaiden met hun handen, zegenden ons met kruistekens. Wij zijn merendeels Buryats [een volk uit het Russische verre oosten]. En ze zegenden ons met een kruis. (Hij lacht en er vloeit weer bloed).

Toen we hier voorbij kwamen, deden ze dat ook. Oude mannen en vrouwen, lokale kinderen zegenden ons... de oma’s huilden.”

Welk trainingskamp was dat?

„Kuzminsky. Er zijn daar veel van die trainingskampen. Tentensteden. Sommigen gingen, sommigen kwamen. Na ons kwam de Kantemirovskaya-brigade uit de regio Moskou. Die hadden parachutisten en een zwakke tankcompagnie. En ons tankbataljon heeft 31 tanks. Nou, daar kun je iets mee doen.”

Kon je ook weigeren?

„Ja zeker. Niemand dwong ons. Sommigen weigerden al in Ulan-Ude, toen ze beseften dat het menens werd. Er was ook een officier die weigerde.”

Moeten jullie rapport uitbrengen?

„Dat weet ik niet. Ik heb niet geweigerd. In Rostov hebben er ook nog geweigerd. In ons bataljon was er ook een. Ivan Romanov heette hij. In onze opleiding dienden we bij dezelfde compagnie. Een man die niet zo goed wist wat hij wilde. Voor Nieuwjaar kreeg ons kamp bezoek van kolonel-generaal Surovikin, bevelhebber van het oostelijke legerdistrict. Hij bezocht onze tankcompagnie. Hij gaf ons een hand. Hij nam Ivan terug naar Novosibirsk. Ik weet niet wat er met Romanov is gebeurd. Je kon dus weg.”

Had Surovkin het over Donetsk of Oekraïne?

„Hij had het nergens over. (Hij lacht). In de trein, in de tien dagen die het ons kostte om er te komen, hoorden we verschillende geruchten. Volgens sommigen was het alleen maar een voorwendsel, volgens anderen gingen we echt op trainingskamp. Beide bleek het geval. Er ging een maand training voorbij, daarna nog een, en we waren in de derde maand. Nou, dachten we, het was zeker training! Of gewoon om te laten zien dat onze eenheid aan de grens stond zodat de Oekraïners nog banger werden. Alleen al dat wij hier zijn, geeft een soort mentale druk.

We hadden de training van drie maanden achter de rug, precies volgens plan. En toen... we telden al de dagen tot het einde van de training. We hadden speciale mensen, politieke functionarissen, die met de militairen samenwerkten. Wat zij tijdens de bijeenkomsten te horen kregen, vertelden ze weer aan ons. De politieke functionaris zei: ‘Nog een weekje wachten, dan gaan we naar huis.’ Onze aflossing was er al. We kregen te horen: ‘Binnenkort komen de opleggers, dan laden we tanks op, de monteurs en bestuurders gaan met de trein, de anderen – commandanten en schutters – gaan met het vliegtuig van Rostov naar Ulan-Ude. Twaalf uur vliegen en dan zijn we thuis.’

En toen kregen we het teken. En trokken binnen.”

Wanneer?

„Ik geloof op 8 februari. De kapitein van onze groep kwam naar ons toe en zei: ‘Zo, jongens, we gaan, in de hoogste paraatheid.’ In de hoogste paraatheid betekent in de tank zitten, met de motor aan. En dan trekt het konvooi op.”

Duurde het lang om te vertrekken?

„Wij zijn militairen, we doen alles snel. Je pakt je plunjezak en je geweer en springt de tank in. Je gooit de tank vol, start en daar ga je. Ik heb alles wat van mij is altijd bij me.

Zodra we uit het kamp weggingen, kregen we te horen: ‘Telefoons, papieren – alles inleveren.’ We gingen van Kuzminsky naar de Russische grens, hielden stil in een strook bos. Toen ik in de tank stapte, was het nog licht, toen ik uitstapte, was het al donker. Toen kregen we het teken. Ze hielden verder geen verhaal meer tegen ons. Ze zeiden: ‘Optrekken.’ We waren ons overal van bewust, we hadden geen woorden nodig. Wat kan mij het schelen? Ik zit gewoon in de tank en ga.

Heeft niemand – politiek functionaris of commandant – tegen jullie iets gezegd over Oekraïne?

„Nee, iedereen was zich overal van bewust. Waarom zouden ze het ons voorkauwen. Niemand duwde ons ook patriottische flauwekul door de strot. We wisten alles al voor we op de trein stapten.

Beseften jullie dat je de grens overging?

„Iedereen was zich ervan bewust dat we de grens overstaken. Wat moesten we nou? We konden toch niet stoppen? We kregen bevel. We wisten allemaal wat we moesten doen en wat er kon gebeuren. Maar er schrok ook vrijwel niemand terug. De leiding kent haar werk, doet alles evenwichtig, duidelijk en vakbekwaam.”

Wanneer merkte je dat je naar Donetsk ging?

„Wanneer we dat merkten? Toen we lazen dat het Donetsk was. Dat zie je als je de stad binnenkomt... Er stond daar ook ‘Volksrepubliek Donetsk’ geschreven. Wauw, we waren in Oekraïne! Het was donker, we reden ’s nachts. Ik stak mijn hoofd uit het mangat om naar de stad te kijken. Die was mooi, prachtig, vond ik. Links en rechts, alles was mooi. Rechts zag ik een enorme kathedraal. Heel mooi.”

In Donetsk wordt de eenheid van Dorzhi Batomkunuev ingekwartierd op een campus. Ze krijgen een warme maaltijd, luisteren naar de radio. De mannen gniffelen als ze op de radio een discussie horen over de vraag of er Russische soldaten in Oekraïne zijn. „Tsja, wie zou dat publiekelijk toegeven?”, zegt Dorzhi Batomkunuev. „Onze regering realiseert zich dat ze moet helpen, maar officieel soldaten sturen zou Europa en de NAVO irriteren.”

Dorzhi Batomkunuev heeft geen idee hoe lang hij blijft. Dat heeft hij ook niet gevraagd. „We realiseren ons dat deze oorlog van ons afhangt. Daarom waren ze zo streng voor ons tijdens de oefeningen de afgelopen drie maanden. Ik kan alleen maar zeggen: ze hebben ons goed voorbereid. Ook de scherpschutters en de andere eenheden.” Het bataljon van Dorzji Batomoenkoejev, beschikt over 31 tanks en telt zo’n driehonderd man, allemaal uit Ulan-Ude.

Vochten jullie samen met de militie? Hadden jullie dezelfde taken?

„Nee, zij waren alleen maar... Ze vormen een linie en als je op moet trekken om de vijand af te maken, dan vertikt de militie dat gewoon. Dan zeggen ze: ‘Daar gaan we niet heen, dat is gevaarlijk.’ En wij hebben orders om op te trekken. En ook al hadden we dat gewild, we konden hun geen orders geven. Dus rukten we op. Maar het maakt niet uit, we hebben het gebied vrijwel afgesloten.”

Het ís afgesloten. Iedereen hier is gevlucht of vernietigd. Debaltseve is nu van de Republiek Donetsk.

„Mooi. Dan hebben we... ons doel bereikt.”

Hoeveel dorpen ben je voorbijgekomen?

„Dat zou ik niet precies kunnen zeggen. Een dorp of vier. Eén keer moesten we vechten om het dorp te bevrijden, andere reden we zo binnen... (Zwijgt).

Natuurlijk ben ik hier niet trots op. De verwoestingen, de doden. Daar kun je niet trots op zijn. Maar dan stelt het me weer gerust als ik bedenk dat dit allemaal voor de vrede is, voor de burgers die ik zie – de kinderen, de bejaarden, de vrouwen, de mannen...”

Het is anders, vindt Dorzji Batomoenkoejev, als je dienstplichtig bent. „Zij waren verplicht om te gaan. Ik dacht eraan wat ik zou doen als ik een jongen van achttien was. Ik denk dat ik had moeten gaan. Het was een bevel.”

Met de bewoners van Oekraïne hebben ze weinig contact. Als ze aankomen in de stad Makiyivka verstoppen ze hun voertuigen en tanks in het park. Ze worden beschoten, maar in de tank zit hij veilig. Wel is hij er ongerust over dat 70 procent van de inwoners van Makiyivka vóór Oekraïne is. Dus als de bewoners de Russische militairen eten en drinken brengen, nemen ze het wel aan maar drinken de thee niet op. „Wat als het vergiftigd was?” Verder maakt Dorzji Batomoenkoejev zich niet druk over die 70 procent. Donetsk wil onafhankelijk worden, dat is zeker.

Zijn moeder weet waar hij is. Zij was erop tegen dat hij naar Oekraïne ging, maar heeft zich erbij neergelegd. Ook omdat een boeddhistische monnik hem een lang leven heeft voorspeld. Maar als hij met zijn brandwonden in de ambulance ligt en zijn moeder belt met de telefoon van iemand anders, schrikt ze wel. Het is op de dag van het Boeddhistische Nieuwjaar. „Ik vroeg haar: hoe gaat het met je? Goed, zei ze, we hebben gasten, hoe gaat het met jou? Ik zei: oké, maar ik ben wat verbrand in een tank. De stem van mijn moeder veranderde van toon.” Intussen is hij wel bezorgd over zijn soldij. Voor je het weet zeggen ze dat hij hier op vakantie was. En toen hij voor drie jaar tekende, had hij niet gedacht dat hij naar Oekraïne zou gaan. Dat is zo ver weg van waar hij woont.”

Heb je ergens spijt van?

„Waar zou ik spijt van moeten hebben? Ik voel me niet in de steek gelaten. Omdat ik weet dat ik voor de goede zaak vocht. Er kwamen voortdurend berichten over Oekraïne – verkiezingen, verkiezingen, verkiezingen, toen kwam de Oranjerevolutie, toen begon het in Odessa en Marioepol... Toen ik nog in Peschanka was, mijn opleiding in Chita kreeg, kregen we een militaire basisopleiding en zetten ze de tv aan. Er kwamen berichten. En net op dat moment… verbrandden er in Odessa mensen. Net op dat moment... misselijk werden we. We hadden zo’n gevoel van... Dit kun je niet doen. Dit is onmenselijk, dit deugt niet. En dat ik... nou ja, je kunt hier geen dienstplichtigen naartoe halen. Dat kan gewoon niet. Maar ik ging toch. Ik had het gevoel... niet iets van een plicht, maar van gerechtigheid. Ik zag dat hier veel mensen omkwamen. Ze gedroegen zich schandalig. Ik kreeg datzelfde gevoel van gerechtigheid. Als we in onze tanks rijden, onderscheppen de Oekraïners weleens onze radio.

Ik weet nog precies dat een mannenstem zei: ‘Luister goed, stelletje onderkruipers uit Moskou, Sint-Petersburg en Rostov. We maken jullie allemaal af. Eerst jullie, en dan jullie vrouwen, jullie kinderen, en jullie ouders weten we ook te vinden.

Wij zijn fascisten. Wij deinzen nergens voor terug. We maken jullie af, net als onze Tsjetsjeense broeders, we hakken jullie kop eraf. Denk daaraan. We sturen jullie naar huis in lijkenzakken, in mootjes gehakt.’

„Mijn overgrootvader heeft in de Grote Vaderlandse Oorlog gevochten, zijn kameraad kwam uit Oekraïne, dus ze vochten samen. Ik heb het geweer van mijn overgrootvader geërfd. Wij mogen jagen. En dat deed ik dus ook. Daarom kan ik van jongs af aan al schieten...”

Geen twijfel over Poetin?

„Ik heb niets tegen hem. (Hij lacht). Je weet niet goed wat je aan hem hebt, dat is zeker. Een sluwe vos, eerst ‘we sturen onze troepen’ en dan weer niet. ‘Er zijn hier geen troepen’, zegt hij tegen de hele wereld. Maar dan schuift hij ons naar voren: ‘Vooruit, gaan jullie daar naartoe.’

Maar er is ook nog een andere gedachte. Als Oekraïne toetreedt tot de EU, de VN, dan zouden de VN hier hun raketten, hun wapens kunnen inzetten, dat zouden ze kunnen doen.

En dan zijn die op ons gericht. Dan zijn ze heel wat dichter bij ons, niet meer over de oceaan. Pal aan onze landsgrens.

„En dan besef je dat dit ook een manier is om onze mening, ons standpunt te verdedigen, zodat het ons niet treft als er iets gebeurt. Het is weer net als in de Koude Oorlog, weet je nog? Zij wilden iets doen, maar toen hebben wij op Cuba onze raketten ingezet en toen was het opeens van: kom op, daar willen we niets van weten, hoor.

„Rusland maakt zich zorgen, als je erbij stilstaat. Van wat ik heb gelezen en uit de geschiedenis heb geleerd – dan is het pas de laatste jaren dat ze rekening met de mening van Rusland hebben moeten houden. Vroeger was het zo: de Sovjet-Unie en Amerika waren de twee geopolitieke mogendheden. Toen zijn wij uit elkaar gevallen. Nu zijn we weer in opkomst en gaan zij ons weer onder druk zetten, maar ze kunnen ons niet weer kapotmaken.

„Maar als ze Donbas gaan innemen en die raketten gaan inzetten, dan kunnen ze als het erop aankomt Rusland bereiken.”