Sketch Saturday Night Live over IS ‘too soon’ of gewoon geslaagde satire?

Wanneer kunnen er grappen gemaakt over iets verschrikkelijks? Het Amerikaanse comedyprogramma Saturday Night Live waagde zich dit weekend aan een sketch over terreurbeweging Islamitische Staat (IS), en die heeft het publiek verdeeld.

Wanneer kunnen er grappen gemaakt over iets verschrikkelijks? “Nooit”. Die mensen zullen er zijn. Of: als er genoeg tijd is verstreken. Een beetje volgens de grappenwiskunde: comedy is tragedy plus time. Het Amerikaanse comedyprogramma Saturday Night Live waagde zich dit weekend aan een sketch over terreurbeweging Islamitische Staat (IS), en die heeft het publiek verdeeld.

De sketch in kwestie is een parodie op een reclame van Toyota, die het automerk uitzond tijdens de Super Bowl (lees: dit was dus een heel erg dure reclame). In de reclame zien we een vader die zijn dochter naar het vliegveld brengt, waar hij betraand afscheid neemt en ziet hoe zijn dochter door soldaten wordt begeleid, waarschijnlijk omdat ze in dienst gaat bij het leger.

In de versie van Saturday Night Live, met in de hoofdrol de gastpresentator van afgelopen zaterdag, Fifty Shades of Grey-actrice Dakota Johnson, zien we eenzelfde soort scenario. De dochter in kwestie wordt nu echter niet opgehaald door het Amerikaanse leger, maar door strijders van IS. “Don’t worry dad, it’s just ISIS”, zegt de dochter. Na een “death to America” van een van de strijders rijdt het groepje met een jeep al schietend en schreeuwend weg.

‘Te ver’

Eigenlijk weet je als programma dat je door zo’n grens op te zoeken voor verdeeldheid gaat zorgen. Er is in ieder geval in geen tijden - het programma bestaat al weer veertig jaar - zo veel discussie geweest over een sketch.

Twitter avatar RosaHana Rosa Hana When you have loved ones being slaughtered by ISIS, the #SNL skit doesn’t seem so funny. Absolutely disgusting @nbcsnl 😔
Twitter avatar CraigDDavis Craig Davis Death To America……Not Funny #SNL #ISIS are your writers that WEAK that they can’t think of other skits?
Twitter avatar RugratChas Chasity Dear #SNL, jokes about Isis are not funny. See how much you laugh when you have to see your loved one(s) being slaughtered. No respect.
Twitter avatar DL_Blackburn D.Lee.Blackburn #SNL is gonna catch a ton of heat for that ISIS sketch. I’m an SNL fan, but idk about that one. May be a bit soon
Twitter avatar dianewms Diane Williams #SNL skit with Dakota Johnson on “It’s just ISIS” -- not effin’ funny! They’re chopping peoples’ head off and you’re making it a joke?

Er waren ook genoeg mensen - onder wie misschien vanzelfsprekend medecomedians -die de sketch verdedigden. Neem Whoopi Goldberg, die zich erover uitliet in praatprogramma The View:

“I’ve always felt that the best way to get back at boneheads, like ISIS, is to make them the joke.”

Taran Killam, het Saturday Night Live-castlid dat de rol van de vader speelt in de sketch, reageerde via Twitter:

Twitter avatar TaranKillam taran killam Proud of this. Freedom to mock is our greatest weapon. Thanks to the writers who asked not to be mentioned by name. https://t.co/FjdX9xGewX

Waarom valt dit verkeerd?

Het opvallendst is eigenlijk dat Saturday Night Live in november ook al eens IS op de hak nam in een sketch en er toen bij lange na niet zo veel om te doen was. Toen ging het om een parodie op het programma Shark Tank, waarin nieuwbakken ondernemers geld van rijke investeerders proberen binnen te slepen voor hun geweldige idee. Een groepje strijders probeerde daarin geld te krijgen voor een ‘nieuwe’ organisatie: IS.

De reacties daarop waren lang niet zo hevig. Waarom nu wel dan? Een verklaring kan liggen in het feit dat de parodie op Toyotareclame veel en veel actueler is. Saturday Night Live zond de sketch uit in de week dat bekend werd dat er drie jonge Britse meisjes vermoedelijk naar Syrië waren afgereisd om zich aan te sluiten bij IS. Een gevoelig onderwerp. “Denk aan de ouders van die kinderen”. De beelden zijn ook net wat ‘heftiger’ dan die tijdens de vorige parodie.

IS pitcht een idee bij de rijke investeerders van Shark Tank:

Even in het midden latend of de parodie al dan niet smaakvol was, was het dan in ieder geval goede satire? Nou, schrijft Vocativ, Saturday Night Live heeft in ieder geval één ding goed gezien: IS houdt van Toyota. Het is inderdaad misschien wel het grappigste aan de sketch. Op foto’s is vaak te zien hoe IS-strijders zich vervoeren met auto’s van het merk. Dat geldt trouwens voor meer terreurgroepen. Ook Boko Haram, Al-Qaeda en de Talibaan zijn fan van het merk.

Grappen over IS: dat deden er natuurlijk al meer

Natuurlijk pioniert Saturday Night Live niet met grappen maken over IS. Neem de Israëlische comedians die een bloopervideo maakten van een zogenaamde onthoofdingsvideo. Of neem Japan, waar er ietwat vreemd gereageerd werd ten tijde op het gijzelaarsdrama rond journalist Kenji Goto en Haruna Yakuwa, beiden later onthoofd. Inwoners gingen aan de slag met photoshop en kwamen met hun eigen varianten op de video waarin IS-beul Jihadi John dreigde de twee te vermoorden:

Twitter avatar jlist Peter Payne The Japanese Internet and ISIS terrorists are doing battle on Twitter, trading images like this. #ISISクソコラグランプリ http://t.co/R498wIg46O
Twitter avatar djvjgrrl djvjgrrl Tomorrow will be sad but it will pass and #ISIS will still be a big joke. You can’t break our spirit #ISISクソコラグランプリ http://t.co/RbukNVot00

In het Midden-Oosten zelf worden er ook grappen gemaakt over IS. “Gedurfd en moedig”, zei de Arabisch-Amerikaanse comedian Dean Obeidallah tegen PRI (Public Radio International) afgelopen december.

Tegen datzelfde PRI zegt Joe Khalil, een in Qatar gevestigde hoogleraar van het Amerikaanse Northwestern University, kunnen parodieën wel degelijk een belangrijke rol spelen in de strijd tegen IS:

“Wat belangrijk is om in de gaten te houden is het feit dat deze parodieën misschien niet mensen de straat op krijgen om tegen IS te strijden en de groep aan te vallen. Maar - dat denk ik in ieder geval - ze kunnen wel de mogelijke aantrekkingskracht van zulke ideologieën demystificeren.”

Een Palestijnse parodie op IS:

Een parodie van Iraakse Koerden: