Rede Netanyahu kan VS en Iran tot deal bewegen

Vannacht waarschuwt de Israëlische premier in de VS voor een Iraanse kernbom. Dat kan ook averechts uitpakken.

Foto EPA/PETE MAROVICH

Met zijn omstreden toespraak in het Amerikaanse Congres, vandaag, wil de Israëlische premier Benjamin Netanyahu een „heilige plicht” vervullen. Hij wil voorkomen dat de Verenigde Staten en vijf andere grootmachten een compromis sluiten met Iran over nucleaire activiteiten in dit land. Iran, zei hij gisteren bij de invloedrijke Amerikaans-Joodse lobbygroep AIPAC, „heeft gezworen Israël van de kaart te vegen. Als het kernwapens ontwikkelt, kan het hierin slagen.” Maar omdat Netanyahu door diplomatieke ruiten gaat om zo’n nucleair akkoord te blokkeren, zou hij het juist weleens kunnen faciliteren.

De vijf VN-vetomachten de VS, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk, China en Rusland plus Duitsland geven zichzelf nog vier weken om, in Zwitserland, een deal met Iran te bereiken. Ze verdenken Iran ervan heimelijk aan een kernbom te werken. Daarom straffen ze Iran sinds 2006 met economische sancties en politiek isolement. Iran zegt dat zijn nucleaire activiteiten alleen niet-militaire, civiele doeleinden dienen, zoals energieopwekking.

De onderhandelingen begonnen in november 2013, nadat de gematigde Hassan Rohani in Iran de presidentsverkiezingen had gewonnen. Sindsdien vermindert Iran zijn nucleaire activiteiten en laat het meer inspecties toe, in ruil voor enige verlichting van sancties.

Bondgenoot in strijd tegen IS

Bijna iedereen wil een deal. Iran wil van zijn isolement af. Sancties en dalende olieprijzen hebben het land economisch op de knieën gedwongen. Volgens peilingen snakken Iraniërs naar normalisering met Amerika. En voor de Amerikanen en Europeanen behoort Iran niet langer tot de ‘As van het Kwaad’. Ze willen Iran als bondgenoot tegen terreurgroep Islamitische Staat in Irak en Syrië. Daarbij werkt isolement niet, hebben ze gemerkt. Toen eerdere onderhandelingen met Iran mislukten, had het land een paar honderd centrifuges. Nu heeft het er – sancties of niet – 19.000. Als een deal nu mislukt, vrezen velen, herhaalt dit patroon zich.

Vandaar dat niet het uitschakelen van Irans nucleaire activiteiten, maar het indammen ervan nu centraal staat. Het aantal centrifuges waarmee Iran uranium kan verrijken wordt drastisch beperkt. Ook wordt de bestaande voorraad verrijkt uranium sterk ingeperkt. Iran mag wel uranium blijven opwekken, maar onder strikt toezicht van het internationale atoomagentschap (IAEA) in Wenen, zodat er niets stiekems gebeurt.

Mócht het land toch het akkoord schenden en een atoombom willen maken, dan zou dit een jaar kosten. Dit zou de VN-grootmachten enige tijd geven om te reageren. Nu is deze breakout-periode hooguit een paar maanden. President Obama zei gisteren: door te onderhandelen en een deal te sluiten voor ten minste tien jaar, „hebben we de beste zekerheid die we kunnen krijgen dat zij geen kernbom hebben”.

Voor de Israëlische premier is een jaar te weinig. En hij vindt een looptijd van tien jaar te kort: daarna zou Iran immers geleidelijk zijn nucleaire activiteiten weer mogen opvoeren. Netanyahu wil alle centrifuges weg hebben. Maar ook electorale overwegingen spelen een rol bij de toespraak. Netanyahu wil deze maand de parlementsverkiezingen winnen om aan de macht te blijven. Steeds meer kiezers leken uitgekeken op Netanyahu. Maar sinds hij inging op de uitnodiging van Republikeinen om te spreken voor het Congres gaat de verkiezingscampagne over Iran en veiligheid, twee thema’s waarop kiezers Netanyahu vertrouwen.

Boeman

Maar door zijn onwrikbare opstelling lijkt Netanyahu de onderhandelaars juist in elkaars armen te drijven. Hij maakt het makkelijker voor Iran om concessies te doen. Door zich gematigd op te stellen, zorgen de Iraanse onderhandelaars dat Netanyahu – en niet zij – in de rol van boeman terechtkomt. Dit maakt elke deal, hoe pijnlijk ook, makkelijker voor de onderhandelaars te verkopen binnen Iran.

Tegelijkertijd weet Netanyahu, die in de VS heeft gestudeerd en enorme botsingen met Amerikaanse ministers heeft gehad, dat dit de bilaterale betrekkingen nooit schaadt. Het ergste wat er ooit gebeurd is, is dat Washington kredietgaranties voor huizenbouw elf maanden opschortte. Sinds 1948 heeft Israël 74 miljard dollar militaire steun van Washington gekregen. En die hulp is nooit onderbroken.

Niets schaadt de Amerikaans-Israëlische betrekkingen, bevestigde ook Obama’s VN-ambassadeur Susan Rice gisteren bij de grootste pro-Israëlische lobbyorganisatie AIPAC: „Israëls veiligheid en de Amerikaans-Israëlische relaties staan boven de politiek, altijd.”