Kunnen we het maken? Nou en of!

Je kunt spullen in de winkel kopen, maar je kunt ze ook zélf maken. In makerspaces en fablabs vind je alle apparaten – en soms ook de ontwerpen – die je nodig hebt.

Een vilten hoed, een speculaasvorm, een lasgeleider, kerstballen, een skelet, een vriesvakklepje, speakers, een Griekse tempel op schaal, een uithangbord, een nachtkastje, een basgitaar, een leren jurk, een broodprinter. Het zijn allemaal spullen die particulieren hebben gemaakt in makerspaces of fablabs.

Je vindt deze openbare werkplaatsen over de hele wereld, ook in Nederland. Drie weken geleden opende er nog een fablab in de bibliotheek van Middelburg. Je kunt erheen om iets te maken. Wat, dat mag je zelf bedenken. Een ruimte vol apparaten staat tot je beschikking.

Doe-het-zelvers en uitvinders houden zich tegenwoordig namelijk niet alleen meer op in kelders en garages. Creatievelingen van de internetgeneratie noemen zich ‘makers’ en verenigen zich in bijzonder goed uitgeruste hobbyclubs als onderdeel van de maker movement.

Een levensgrote oranje olifant

Joris van Tubergen (37) is zo’n maker. Hij experimenteert met 3D-printers. Waar zulke printers meestal plastic printen, maakte Joris er sculpturen van chocolade mee. En het lukte hem om met een paar kleine 3D-printers een levensgrote oranje olifant te maken, door de printkoppen om te draaien en ‘buiten de box’ te printen. Vandaag begint hij een Kickstartercampagne voor het ophangmechaniek om omgekeerde 3D-printers grote objecten te laten printen.

Makers kijken op een andere manier naar productieprocessen. „Waarom ligt de Billy-boekenkast alleen maar in een paar standaardmaten bij Ikea?” vraagt Joris zich af. „Er zou in het magazijn van Ikea ook een zaagmachine kunnen staan. Daar voer je in hoeveel ruimte er bij jou thuis tussen het televisiekastje en de muur zit en de machine zaagt zo jouw Billy op maat. Als je de ontwerptekening van Billy zou kunnen downloaden, zou je de boel ook thuis of in een makerspace kunnen zagen. Van hout bij jou in de buurt.”

Ambachtelijk

Geen massaproductie dus, maar persoonlijke productie. Ambachtelijk. Naar je eigen smaak. En ook nog eens goed voor het milieu, want een stapel planken of een rol plastic is veel zuiniger om te vervoeren en op te slaan dan kant-en-klare producten.

Dit idealisme gaat hand in hand met een andere maatschappelijke tendens. Apparaten als lasersnijders en computergestuurde freesmachines waren vroeger zo duur dat je ze alleen in dure fabrieken aantrof. Tegenwoordig zijn ze veel goedkoper – nog wel te duur en te groot voor particulieren, maar betaalbaar als meerdere mensen de kosten delen. Je kunt zulke apparaten bovendien eenvoudig aansturen met je laptop, en de ontwerpen kun je delen met mensen over de hele wereld.

Twee dagen in de week werkt Joris als labmanager bij Protospace in Utrecht. Er komen zo’n vijftig tot honderd mensen per week. Op donderdag kan iedereen binnenlopen om aan de slag te gaan. Er staat een grote tafel, eromheen staan stellingkasten met uitgestalde projecten. In een aangrenzend lokaal staan twee grote lasersnijders en een kleiner exemplaar, een grote en een kleine frees en een aantal 3D-printers, waarvan er één levende materialen kan printen, zoals cellen.

Even een lampenkap uitsnijden

Op een van de werkbanken liggen uitgesneden stukken houten plaat. Cirkels met hoekjes eruit en schuine stukken, ook met hoekjes. Ylja van Miltenburg (20) en haar vader staan over een lasersnijmachine gebogen. Ze maken een industriële lampenkap. Negen verticale latten, die door horizontale cirkels van klein naar groot bij elkaar gehouden worden.

De lamp is voor de zus van Ylja. Die zag op internet een gaaf exemplaar, maar ze kon hem in geen enkele winkel vinden. Ylja is student industrieel design en besloot zo’n lamp dan maar zelf te gaan maken. Een schets in een notitieboekje werd in tekenprogramma Illustrator een ontwerp met losse onderdelen. Bij Protospace hoeft Ylja alleen nog maar een ‘printopdracht’ te geven, en de lasersnijder snijdt precies de verschillende onderdelen uit het meegebrachte hout. Een fitting erbij en voilá, de unieke lamp is klaar.

Nou ja, uniek... Bij Protospace is het net als bij veel andere fablabs de bedoeling dat iedereen die kosteloos gebruik maakt van de apparatuur het ontwerp deelt met anderen. Je maakt een foto, uploadt het ontwerp en beschrijft kort wat je hebt gemaakt en hoe. Een ontwerp of prototype geheimhouden kan, maar dan moet je voor het gebruik van de apparaten betalen (de prijzen gaan vanaf 40 euro per dagdeel). Zo kunnen makers leren van het ontwerp van een ander, is het idee.

Is lasersnijden en 3D-printen echt zo makkelijk als het lijkt? Ja. Dat wil zeggen, als je het ontwerp eenmaal hebt. Een geavanceerd ontwerpprogramma als Illustrator of Sketchup heb je niet zomaar onder de knie. Maar iets eenvoudigs uitprinten, zoals een sleutelhanger, lukt in één keer. Of in ieder geval in drie keer. Het is écht een kwestie van op ‘print’ drukken, maar dan moet er wel voldoende ruimte voor de sleutelring zijn. Gratis tip voor de volgende sleutelhangermaker.