De Jurk bewees dat je van internet slim wordt

De opwinding op de sociale media over de ‘wit-gouden’ of ‘blauw-zwarte’ jurk leert ons veel over onze twijfel als levenshouding, volgens Arjen van Veelen.

Ik vergeet niet snel het moment dat ik samen met mijn vrouw op de bank naar dezelfde jurk keek en we samen moesten constateren dat we elk een andere jurk zagen. Het was niet dat we van mening verschilden, het was veel erger: we zagen letterlijk iets anders.

Een duizelingwekkend besef.

Gelukkig waren we de enigen niet. De foto van de jurk werd vorige week online geplaatst door een 21-jarige Schotse vrouw; zij wilde weten welke kleur de jurk had. Binnen enkele uren ging de foto de wereld rond. De een zag de jurk als wit met goud, de ander als blauw met zwart. #TheDress was trending, haalde journaals en brak klikrecords.

Serieuze kranten, zoals nrc.next deze zaterdag, beschreven de neurologie die verklaart waarom de ene mens iets anders ziet dan de ander.

Tegelijkertijd klonk het klassiek gemopper der verongelijkten: „De wereld brandt, en we hebben het over een stomme jurk.” Maar we kunnen het niet lang genoeg over die stomme jurk hebben.

De jurk was een viral met diepgang. Vanaf de eerste tweets ging het, hup, naar existentiële vragen („Als ik mijn eigen ogen niet kan geloven, wat dan wel?”). Een paar uur na het eerste berichtje op Tumblr, verschenen er filosofische essays over perceptie, kennisleer, Descartes en optische illusies; kwamen er al wetenschappers aan het woord over de werking van het oog. Hoezo is internet een feitenvrije ballenbak vol klimaatsceptici en vaccinatieweigeraars? Er was juist een unanieme honger naar wetenschap, naar hoe- zit-het-nou-echt?

De afgelopen jaren groeide bij sommigen de overtuiging dat internet je hersenen langzaamaan in pap verandert; de jurk bewees juist dat je van internet razendsnel slim wordt.

De jurk bracht mensen ook dichter bij elkaar. Letterlijk en fysiek: overal op aarde bogen mensen hun hoofden naar dezelfde telefoon. Dat was namelijk de enige manier om te checken of je niet gek was. „Het was zo’n zeldzame meme die meteen smeekte om een meer traditioneel soort menselijke verbinding”, schreef Slate.

Het mooiste was dat de jurk bubbles en hokjes oversteeg. Hoezo zorgt internet voor versnippering? Deze kwestie kreeg juist maanlandingachtige kijkcijfers. Iedereen deed mee, hoog- en laagopgeleid; plebs en politici – van taalkundige en psycholoog Steven Pinker tot realityster Kim Kardashian.

De Jurk verdeelde de wereld weliswaar in twee kampen – blauw-zwart versus wit-goud – maar het was geen loopgravenoorlog; de jurk denderde juist dwars door de dogmatische scheidslijnen heen, zoals links-rechts of Feyenoord-Ajax of Israël-Palestina.

De jurk die ons verdeelde, verbroederde ons tegelijk. De jurk zei: jullie hebben allemaal gelijk en ongelijk. In de wereld na de jurk zullen we niet meer zeggen: „Je ziet het verkeerd!” maar: „Je ziet het ánders.”

Het was een wereldwijd hoorcollege in gezonde zelftwijfel, een collectief practicum in falende ogen. En er werden intussen veel goede grappen gemaakt.

Zelftwijfel en goede grappen: het begin van wereldvrede.