Bloed vloeit in verlamd land

Er vallen steeds meer doden door een staking. De schade door de ruzie van premier Sheikh Hasina met rivaal Khaleda Zia loopt snel op.

Betogers in Dhaka bij een demonstratie tegen de transportstaking. Foto A.M. Ahad/AP

Reizen is in Bangladesh nog hachelijker geworden dan het al was. In de hoofdstad Dhaka gingen de laatste dagen weer verscheidene auto’s in vlammen op en ook buspassagiers elders in het land riskeren al weken te worden bekogeld met molotovcocktails en andere brandende projectielen. Vrachtwagens zijn evenmin immuun en zelfs wandelaars op straat lopen kans op een aframmeling door activisten van de oppositie.

Al dit ongemak is te wijten aan de transportstaking, die oppositieleider Khaleda Zia – zelf oud-premier en al drie decennia de gezworen aartsvijand van de huidige premier Sheikh Hasina – begin januari voor onbepaalde tijd heeft uitgeroepen. Zo wil ze haar rivaal dwingen vervroegde verkiezingen uit te roepen. Khaleda, zoals ze in Bangladesh kortweg wordt genoemd, meent dat Hasina sinds begin 2014 ten onrechte regeert. Anders dan bij voorgaande verkiezingen had Hasina namelijk geweigerd plaats te maken voor een neutraal overgangsbewind. Daarop boycotten de grootste oppositiepartijen de verkiezingen.

Er zijn inmiddels al ruim honderd mensen om het leven gekomen bij aanslagen op bussen en andere gewelddadigheden in verband met de staking van Khaleda en haar Bengaalse Nationalistische Partij. Premier Hasina, nooit vies van een ferme uitspraak, beschuldigde de oppositie vorige week van niets minder dan ‘genocide’. „Moge Allah gezond verstand geven aan diegenen die zo mensen verbranden”, zei ze.

Een dag eerder had een Bengaalse rechtbank al een arrestatiebevel uitgevaardigd tegen Khaleda Zia, nadat ze vier keer achter elkaar niet was komen opdagen op een hoorzitting wegens twee aanklachten in corruptiezaken. Khaleda zou in haar eigen tijd als premier, samen met haar eveneens aangeklaagde zoon Tarique Rahman, honderdduizenden euro’s hebben verduisterd. Om veiligheidsredenen achtte Khaleda Zia, die sinds het begin van de staking wekenlang onder huisarrest stond, het onverantwoord van haar huis naar de rechtbank te reizen.

Veel waarnemers, en zeker Khaleda’s partijgenoten, stellen overigens dat het louter om een politiek proces gaat. Feit is dat de rechterlijke macht door vergaande bemoeienis van Sheikh Hasina de laatste jaren geen voorbeeld van onpartijdigheid is. De oppositieleider zelf had er trouwens destijds als premier ook al een handje van om via de rechterlijke macht haar rivaal het leven zuur te maken.

Sheikh Hasina (dochter van de vermoorde stichter van Bangladesh Mujibur Rahman) en Khaleda Zia (weduwe van de eerste militaire leider van Bangladesh, generaal Zia-ul-Rahman) menen beiden al sinds de jaren tachtig dat alleen zij het verdienen om hun land te besturen.

Miljardenschade

Het jongste bedrijf van hun krachtmeting berokkent de economie van het nog altijd straatarme Bangladesh aanzienlijke schade. Het openbare leven is er al bijna twee maanden ernstig door ontregeld. Drie weken geleden gingen bij uitzondering de werkgevers massaal de straat op om hun woede en frustratie over de staking te uiten. Toen al schatten ze de schade op ruim 8 miljard euro. Alleen al de textielindustrie, belangrijk voor de export, raamde de verliezen op ruim drie miljard euro.

Ook het buitenland maakt zich zorgen over de impasse in Bangladesh. VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon riep afgelopen donderdag opnieuw op tot „een vreedzame oplossing” te komen omwille van de stabiliteit van het land. Eerder hadden ook de Verenigde Staten en de Europese Unie al aangedrongen op een vergelijk tussen de partijen.

Beide vrouwen hebben volgens de International Crisis Group (ICG), een gerespecteerde internationale denktank, veel te verliezen. „Een zich voortslepende en gewelddadige politieke crisis zou Sheikh Hasina en Khaleda Zia tot de ultieme verliezers maken”, schrijft ICG in een nieuw rapport, „in het bijzonder als de orde niet langer gehandhaafd zou kunnen worden en de militairen zich aangemoedigd zouden voelen in te grijpen.” Er zijn weliswaar geen signalen dat die snel de macht willen overnemen maar dat is in het verleden vaker gebeurd.

Toch zijn de verwachtingen niet hoog: na al die jaren is duidelijk dat de kunst van het compromis niet erg aan Khaleda en Hasina is besteed.