Binnen de Matthäuspassion, buiten een lange rij rouwenden

President Poetin en premier Medvedev zijn opvallende afwezigen.

De moeder van Nemtsov, Dina Eidman (kleine vrouw derde van links), rouwt om haar zoon bij een plechtigheid in het Sacharov-centrum. Achter haar staat oppositieleider en oud-premierMichail Kasjanov. Foto Maxim Zmejev/Reuters

Binnen klinkt het slot van de Matthäuspassion: ‘Wir setzen uns mit Tränen nieder.’ Buiten staan de agenten langs de dranghekken.

Nog voordat de uitvaart van Boris Nemtsov is begonnen, staat er een lange stoet rouwenden voor het Sacharov-centrum voor de mensenrechten. Binnen anderhalf uur is de rij zo lang dat mensen nog buiten de hekken moeten aansluiten, halverwege het metrostation. Het bloemenstalletje langs de route raakt snel door de voorraad heen.

Binnen, in de herdenkingsruimte van het Sacharov-centrum, ligt de vermoorde politicus opgebaard, in een open kist met daarachter familie en vrienden. Zijn gezicht is zwaar in de make-up gezet. De man die de 55-jarige Nemtsov afgelopen vrijdag vlak bij het Kremlin doodschoot, heeft de oppositieleider vier keer geraakt, waarvan één keer in het hoofd. De verwondingen waren zo ernstig, zo vertelde een medewerker van Nemtsov tegen de Russische krant RBK, dat de grimeurs een dag extra nodig hadden om de politicus enigszins toonbaar te maken. De begrafenis moest daarom worden uitgesteld.

Nu maken de hoogwaardigheidsbekleders zich op voor hun afscheidswoorden. De Amerikaanse ambassadeur John Tefft is aanwezig, net als de EU-ambassadeur in Moskou, Vygaudas Usackas. Ook de voormalige premier Michail Kasjanov (een partijlid van Nemtsov) is er, net als vicepremier Arkadi Dvorkovitsj. Voormalig minister Anatoli Tsjoebais is gekomen, net als de baas van de Sberbank, German Gref, en de oligarch en miljardair Michail Prochorov.

Maar de lijst van prominenten die verstek hebben laten gaan, is een stuk langer. De Russische president Poetin en premier Medvedev zijn niet op de herdenkingsbijeenkomst verschenen. De belangrijkste vertegenwoordigers van de Russische Doema ook niet. Dissident en voormalig wereldkampioen schaken Garry Kasparov heeft laten weten dat hij vreest voor zijn veiligheid in Rusland. Voormalig Sovjetleider Gorbatsjov liet bloemen sturen.

Sommigen mochten niet komen van Moskou. De voorzitter van de Poolse Senaat, Bogdan Borusewicz, heeft geen visum gekregen. De Letse Europarlementariër Sandra Kalniete kreeg op de luchthaven Sjeremetjevo te horen dat ze niet welkom is in Rusland. Oppositieleider Aleksej Navalny, die een celstraf van vijftien dagen uitzit, deed gisteren tevergeefs een verzoek aan de rechtbank om toch aanwezig te mogen zijn op de begrafenis.

Dat Petro Porosjenko er niet is, is geen verrassing. Maar vanuit Kiev heeft de Oekraïense president warme woorden gesproken over Nemtsov. „Wij Oekraïners zullen ons Boris altijd herinneren als echte patriot van Rusland en als een echte vriend van Oekraïne. Zijn leven bewees dat die twee zaken niet met elkaar in strijd zijn.” Porosjenko liet weten dat hij de vermoorde Nemtsov postuum de Oekraïense Orde voor de Vrijheid heeft verleend.

Voor de lijkbaar nemen de prominenten een voor een het woord. Naina Jeltsina, de weduwe van de voormalige president Boris Jeltsin, houdt een korte rede. Nemtsov was vicepremier onder hem. „Jeltsin en Nemtsov waren allebei moedig, groots en waardig”, zegt ze. „En vreselijk driest.”

Dan spreekt oud-premier Kasjanov. „Drie jaar geleden konden we ons niet voorstellen dat een lid van de oppositie zou worden doodgeschoten in het centrum van Moskou”, zegt de ex-premier. Partijgenoot en vriend Ilja Jasjin houdt een lang en emotioneel betoog. „Borja was bereid zijn leven te geven voor de idealen waar hij in geloofde.” Hij heeft moeite om zijn tranen in bedwang te houden. „Voor veel mensen is de moord ook een groot persoonlijk drama. We zullen alles doen om zijn werk voort te zetten. Zodat Rusland een land wordt waar onze vriend trots op zou zijn geweest.”

Buiten staan de rouwenden geduldig in de rij. De bekende politiek commentator Nikolaj Svanidze sluit net aan. Hij moet nog een paar uur wachten voordat hij zijn bloemen bij de baar kan leggen. Maar daar zit Svanidze niet mee. Nemtsov en hij gaan terug tot begin jaren negentig, toen Nemtsov nog gouverneur van Nizjni Novgorod was. „Een stralend middelpunt”, zegt Svanidze. „En een rechtschapen man. Zijn dood slaat een gapend gat in de Russische politiek.” In zijn handen klemt hij een paar rode rozen. Over de betekenis van de aanslag kan Svanidze kort zijn. „Het betekent dat je nu mag moorden. We leven nu in een andere realiteit.”