Wegbereider van moderne Turkse roman

Yasar Kemal (1923-2015)

Schrijver

De auteur van de Ince Memed-tetralogie, ook wel beschouwd als het belangrijkste Turkse literaire werk dat na WO II verscheen, is afgelopen zaterdag overleden.

Yasar Kemal Foto AFP

In wezen zondigde Orhan Pamuk in 2006, want de Turkse schrijver beweerde ooit dat hij de Nobelprijs voor Literatuur niet in ontvangst wenste te nemen alvorens zijn landgenoot en voorbeeld Yasar Kemal die eer te beurt viel. Want Kemal kreeg de prijs nooit, ondanks dat hij lange tijd in het rijtje favorieten voorkwam.

In een van de meest recente stukken die in deze krant over Kemals werk verschenen wordt hij „de wegbereider van de moderne Turkse roman” genoemd. Veel van zijn werk speelt zich af op de vlakten van de Zuid-Turkse regio Çukurova, waar Kemals ouders zich vestigden. Op jonge leeftijd was hij er niet alleen getuige van de moord op zijn vader, maar ook van de conflicten tussen de rijke landeigenaren, de aga’s, en de arme boeren, die er nauwelijks in slaagden hun familie te onderhouden.

Ook het debuut waarmee hij wereldberoemd werd, Ince Memed (Memed, mijn havik), uit 1955, heeft een Robin Hood-achtige held die het in zijn eentje opneemt tegen de machthebber in een poging én zijn vriendin én zijn dorp te redden van diens hebzucht en machtswellust. Memed, mijn havik is het eerste deel van de zogenoemde Ince Memed-tetralogie, vier boeken die wel worden beschouwd als het belangrijkste Turkse literaire werk dat na WO II verscheen.

Kemals literaire werk werd vaak als opruiend en ondermijnend beschouwd. Bovendien was hij lid van de Turkse Arbeiderspartij, publiceerde kritische artikelen in een Turks dagblad en was hoofdredacteur van een marxistisch tijdschrift. Hij werd meermalen gearresteerd. Uiteindelijk besloot hij tijdelijk in Frankrijk, later in Zweden te gaan wonen voor hij terugkeerde naar zijn geboorteland. Ook daarin ging hij jongere Turkse schrijvers voor, van Nedim Gürsel tot Orhan Pamuk en Elif Shafak.

In Kemals romans gaat het sociaal-realisme hand in hand met een traditionele verteltrant. Je kunt er zowel van generatie op generatie doorvertelde verhalen in lezen als metaforen voor de politieke veranderingen die Turkije in de vorige eeuw doormaakte. Kemal werd onderscheiden met diverse eredoctoraten en de prestigieuze Friedenspreis des Deutschen Buchhandels.

    • Sebastiaan Kort