Warmt de aarde op? Fijn, een paar graadjes erbij

Hoe leg je mensen de gevolgen van klimaatverandering uit? Amerikanen zijn bezorgd als het heet wordt, Britten niet.

Foto Martin Gerten/EPA

Wat is de beste manier om mensen zo voor te lichten over klimaatverandering dat ze de noodzaak van maatregelen inzien? Jammer voor klimaatwetenschappers, maar het is meestal niet: gewoon precies vertellen wat er aan de hand is, op basis van wetenschappelijk onderzoek.

Vergelijk het hiermee: als je iemand met vliegangst met statistiek uitlegt dat het vliegtuig nemen veiliger is dan autorijden, zal diegene echt niet meteen opgelucht een vliegreis boeken. „Want het gaat niet om de daadwerkelijke risico’s, maar om de risico’s zoals mensen die waarnemen”, zegt Wändi Bruine de Bruin, de van oorsprong Nederlandse co-directeur van het Centre for Decision Research in Leeds, tevens verbonden aan Carnegie Mellon University in Pittsburgh.

Bruine de Bruin („ja, dat is mijn hele achternaam”) behoort tot een groeiende groep psychologen die samenwerken met klimaatwetenschappers om te onderzoeken hoe mensen de risico’s van klimaatverandering beter kunnen begrijpen. Vorige week gaf ze een lezing in een bomvol zaaltje in de kelder van de Leidse faculteit voor sociale wetenschappen, waar meer dan honderd academici en studenten luisterden.

Klimaatverandering is voor veel mensen een abstract begrip, zegt Bruine de Bruin. En volgens onderzoek kun je abstracte begrippen het beste aan mensen uitleggen door over concrete voorbeelden te beginnen. In dit geval dus extreem weer: specifieke hittegolven, overstromingen, lange perioden van droogte. „Maar dat vinden klimaatwetenschappers vaak bezwaarlijk, want het is heel moeilijk om te zeggen of bepaalde weersomstandigheden door klimaatverandering worden veroorzaakt of dat het toevallige variatie is.”

Hoe warmer, hoe bezorgder

En dan is er het probleem over welk type weer je moet beginnen. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat de bezorgdheid over klimaatverandering stijgt en daalt met de temperatuur, vertelt Bruine de Bruin: naarmate het heter is zijn mensen in de Verenigde Staten bezorgder over klimaatverandering. Maar in het Verenigd Koninkrijk (waar Bruine de Bruin sinds 2012 werkt) en misschien ook in Nederland (waar ze geboren is) vinden veel mensen het juist een prettige gedachte dat de aarde opwarmt: niks bezorgdheid, lekker een paar graadjes erbij. „Ik heb zestien jaar in de VS gewoond”, zegt Bruine de Bruin. „In Pennsylvania wordt het ’s zomers meer dan 40 graden. Dan blijven mensen zoveel mogelijk binnen en zeggen ze: ‘het is slecht weer’. Dat zouden Britten nooit zeggen als het warm is. Daar is regen ‘slecht weer’.”

Inderdaad vond Bruine de Bruin in een onderzoek onder Britten dat die bezorgder zijn over klimaatverandering als ze het idee hebben dat ze steeds vaker extreem nat weer meemaken dan bij vaker extreem heet weer (Risk Analysis, 2014). Eerder had klimaatonderzoeker Jean Palutikof al in een enquête gevonden dat Schotten heet weer minder vrezen dan Engelsen, waarschijnlijk omdat Schotten er nóg minder ervaring mee hebben (Climate Research, 2014). Veruit de meeste Britten (85 procent) zagen voordelen aan een toename van hete droge zomers.

Dus wat moet je mensen vertellen over klimaatverandering, en wat is daar dan het effect van? Daar zijn Bruine de Bruin en collega’s nog niet zo ver mee. Uit haar Amerikaanse tijd heeft ze nog wel een verrassende tip: als je wilt dat mensen maatregelen nemen, kan het helpen om niet over klimaatverandering te praten.

Noem het klimaat vooral niet

Het gaat dan alléén om maatregelen tegen de gevolgen van klimaatverandering, bijvoorbeeld dijken verhogen tegen overstromingen, niet om maatregelen om klimaatverandering te helpen voorkomen, zoals het reduceren van CO2-uitstoot.

„Ik weet niet precies hoe gepolariseerd het debat hier is”, zegt ze, „maar in de VS is het héél sterk gepolariseerd.” Republikeinen geloven over het algemeen niet in klimaatverandering, de meeste Democraten wel. „Maar links en rechts zijn het wél eens als je vraagt hoe het weer is veranderd. En uit onderzoek blijkt dat ook Republikeinen best bereid zijn om beschermende maatregelen te treffen – zolang je het maar niet over klimaatverandering hebt.” Sommige klimaatwetenschappers vinden dat onethisch, zegt Bruine de Bruin. „Die willen mensen opvoeden. Maar beleidsmakers willen gewoon de bevolking beschermen.” Desnoods zonder het woord klimaatverandering.