Massaal protest in angstklimaat

Stille tocht in Moskou met vijftigduizend mensen mondt uit in demonstratie tegen Kremlin.

Deelnemers aan de stille tocht door het centrum van Moskou houden een portret vast van de vermoorde politicus Boris Nemtsov. Foto SERGEI GAPON / AFP

Als de moordenaars van Boris Nemtsov wilden voorkomen dat Russen de straat op zouden gaan, dan hebben ze jammerlijk gefaald. Naar schatting vijftigduizend Moskovieten trokken gisteren in een stille optocht door Moskou, vlak langs het Kremlin. Ook in Sint-Petersburg en andere Russische steden waren er tochten met duizenden deelnemers. De herdenking van Nemtsov lijkt daarmee te zijn uitgelopen op een van de grootste uitingen van publieke onvrede sinds de massale demonstraties van 2011/2012.

Deze zondag zou Boris Nemtsov een van de prominenten zijn geweest bij een grote demonstratie tegen het regime van Poetin. Maar vrijdagavond laat werd hij doodgeschoten, en werd de demonstratie in een buitenwijk ingeruild voor een treurmars door het centrum van Moskou. Betogers droegen de Russische driekleur met zich mee, waaraan een zwart rouwlint was bevestigd. In diepe stilte trok de stoet tot aan de Grote Moskvoretski-brug, waar Nemtsov werd vermoord. Onder de muren van het Kremlin klonk heel even het ‘Rusland zonder Poetin’, maar de leuzen stierven snel weg. „Dat hebben we al zo vaak geroepen”, zei Jelena Zjdanova berustend.

Ex-vicepremier Nemtsov (55) speelde al een tijdje geen hoofdrol meer. Maar hij nam geen gas terug in zijn kritiek op Poetins regime, de oorlog in Oekraïne en de corruptie in Rusland. Het Russische openbaar ministerie wees zaterdag diverse potentiële daders aan, van moslimextremisten tot oppositieleden die het land zouden hebben willen ‘destabiliseren’ . Aan die samenzweringstheorie wordt in Moskou weinig geloof gehecht.

Duidelijk is dat de aanslag is gepleegd door professionals. De politie heeft op de plaats delict zes patroonhulzen gevonden van een Makarov-pistool. Met dat eenvoudige wapen wist de moordenaar Nemtsov vier keer te raken. Schimmige beelden van een camera die op de Russische televisie werden uitgezonden, laten zien hoe op het moment van de moord een sneeuwschuiver de politicus en zijn vriendin aan het oog onttrekt.

Heeft Poetin Nemtsov uit de weg laten ruimen? Tijdens de rouwtocht zijn de meningen verdeeld. Kijk eens naar de plek waar de moord is gepleegd, zegt Marina Sjatalova, die met haar dochter naar de demonstratie is gekomen. Het Kremlin is de best beveiligde plek van Rusland. Toch werd juist dáár de moord gepleegd. „De mensen die dit hebben gedaan, hadden zonder twijfel connecties in de hoogste kringen”, zegt Marina zacht.

Anderen vinden die verklaring te simpel, zelfs binnen het leiding van de Russische oppositie. „Ik denk niet dat Poetin de opdracht heeft gegeven”, zegt Leonid Volkov, een van de organisatoren van de mars. „Het kan goed een of andere gek zijn uit het anti-Maidankamp.” Hij zucht. „Het komt door de eindeloze propaganda in dit land, die mensen onderverdeelt in ‘goede patriotten’ en ‘landverraders’. Deze moord staat in het teken van de haat.”

De vraag is wat de gevolgen zullen zijn. De oppositie wilde met de ‘Voorjaarsmars’ van 1 maart het protest tegen Poetin nieuw leven inblazen. Maar Aleksej Navalny moet zich verantwoorden wegens een vermeende corruptiezaak. Boris Nemtsov is dood. De oppositie zelf is verdeeld.

Jana Tsjadovskaja is pessimistisch. De 29-jarige activiste staat op een verhoging op de Moskvoretski-brug. Demonstranten trekken voorbij. „Het aantal Russen dat het niet eens is met de gang van zaken is enorm”, zeg Jana, sigaret in de hand. „Maar de mensen zijn bang.”