Macht van het initiatief ligt bij onze vijanden

Het zwakt de laatste dagen wat af maar ondanks het akkoord van Minsk wordt er in de Oekraïne verder gevochten. We moeten er rekening mee houden dat de oorlog zich daar gevestigd heeft, niet meer in een compromis zal eindigen maar dat het vechten pas zal ophouden als een van de partijen de overtuiging heeft, het doel volledig te hebben bereikt. Dat kan lang duren. En dan is het de vraag hoe het Westen daarop zal reageren. Door een uitzichtloze oorlog aan zijn oostgrens heeft het Westen er dan een zware factor in zijn binnenlandse politiek bij gekregen.

De dreiging van de terroristische organisatie IS heeft de verhoudingen in onze samenleving al aanmerkelijk veranderd. Daarop hebben we in eerste aanleg een betrekkelijk doeltreffend antwoord gevonden. Controles op zoveel mogelijk manieren op alle fronten. Bij iedere aanslag worden de veiligheidsmaatregelen verscherpt. Dat heeft onze instemming en het dagelijks leven is er niet door verstoord. Tot dusver zijn de gebieden waar IS het voor het zeggen heeft, in Syrië, Irak en nu in toenemende mate in Libië door westelijke landstrijdkrachten met rust gelaten. De Amerikanen zijn van plan om samen met het Iraakse leger Mosul te heroveren.

Weer boots on the ground? Een stap terug, naar de dagen van president Bush jr.? Dat weten we nog niet. Frankrijk heeft een vliegdekschip naar de Perzische Golf gestuurd. Zal IS daardoor op betere gedachten worden gebracht? De onzekerheden zijn tekenend voor de labiele kant van de westelijke politiek.

En nu, sinds ongeveer een jaar, is er een tweede front in ontwikkeling. Nadat Poetin zijn annexatie van de Krim zonder tegenstand had voltooid, begon de oorlog in de Oekraïne. Het Westen kwam met economische tegenmaatregelen, tot dusver zonder resultaat. Daarna kwam de conferentie van Minsk, die de trekken van een toneelstukje heeft gekregen. Wat zijn de reacties van het Westen? Meer economische maatregelen die Moskou ertoe kunnen brengen de uitvoer van gas naar West-Europa helemaal stopt te zetten, en eindelijk een totale economische oorlog. Die zal de Russen en de seperatisten waarschijnlijk niet op betere gedachten brengen. Wat dan? Daadwerkelijke militaire steun aan Oekraïne? De Britten zijn van plan 75 man naar het strijdgebied te sturen, als waarnemers. Binnenkort krijgen we onze eerste acht Joint Strike Fighters en in de Nederlandse politiek gaan stemmen op om de dienstplicht weer in te voeren. Amerika heeft gedreigd, de Oekraïne zware wapens te leveren. Naarmate de presidentsverkiezingen naderen neemt vooral onder de Republikeinen de theoretische krijgshaftigheid toe.

Aan twee fronten heeft het Westen nu tegenstanders die steeds gevaarlijker worden. De reacties op die dreigingen zijn chaotisch. We hebben een NAVO, een OVSE, een EU – maar we hebben geen samenhangende plannen om daaraan het hoofd te bieden. In de tijd van de Koude Oorlog is de contingency planning ontwikkeld. Strategen stelden zich voor welke acties de vijand zou kunnen ondernemen en ontwikkelden daarop het beste antwoord. Op deze fictieve actie en reactie werd dan weer een mogelijk vervolg bedacht. Het resultaat bestond wel uit een aantal varianten, maar verrassingen werden ermee voorkomen. Beschikt het Westen nog over een scala van dergelijke fictieve zekerheden? Te oordelen naar het gedrag van onze politieke en militaire leiders is die tijd voorbij. De macht van het initiatief ligt bij onze vijanden. Dat is een van de voornaamste oorzaken van deze twee steeds gevaarlijker wordende crises.