Column

Varoufakis moest vernederd worden

De eurogroep heeft de nieuwe Griekse regering vernederend de oren gewassen. Minister Yanis Varoufakis moest al zijn ideeën en eisen inslikken en werd met lege handen naar huis teruggestuurd. Veel ministers hopen dat de boodschap niet alleen luid en duidelijk in Griekenland is overgekomen, maar ook in Spanje.

De eurogroep was geïrriteerd over de arrogantie van Varoufakis. Zijn betogen over de crisisbestrijding, over zijn marxistische voorkeuren en over Griekse uitkeringen die omhoog moesten, vielen bijzonder slecht bij ministers die al jaren aan crisisbestrijding doen. Bij Oost-Europeanen die blij zijn dat ze nooit meer marxisme hoeven mee te maken, en landen waarin uitkeringen lager zijn dan in Griekenland.

Ook de onervarenheid waarmee de medewerkers van Varoufakis en premier Tsipras te werk gingen, vonden velen stuitend. De nieuwe ploeg in Athene bestond deels uit mensen die nog geen normale brief naar Brussel uit hun pen kregen. Alles moest worden verbeterd en geredigeerd. De ministers hadden hier op allerlei manieren op kunnen reageren. Maar dat zij Varoufakis zó publiekelijk afdroogden, was ook wegens Podemos, het Spaanse ‘zusje’ van Syriza. De ministers wilden dat Spaanse kiezers, die dit jaar meermalen voor regionale en landelijke verkiezingen moeten opdraven, het hoorden.

Volgens betrokkenen bij de onderhandelingen met Griekenland trokken vooral ministers uit de conservatieve familie in Europa (de Europese Volkspartij EVP) genadeloos van leer. Dit hadden ze vooraf afgesproken, in een apart conclaaf dat ze wel vaker houden voordat ministers van Financiën in Brussel bijeenkomen. Als we te coulant zijn voor Syriza, redeneerden ze, krijgen Spaanse kiezers die overwegen op Podemos te stemmen misschien hoop. Die hoop wilden ze bij voorbaat de kop indrukken. Varoufakis moest dus als verliezer naar Athene terug. En iedereen moest het kunnen zien.

Zo ontstond er één front, met de strenge noorderlingen en ministers uit (ex-)programmalanden als Ierland en Portugal, die vinden dat de Grieken geen kapsones moeten hebben omdat zij die ook niet hadden. Bij bikkelharde onderhandelingen is het meestal de Duitse minister Wolfgang Schäuble die zijn geduld verliest. Twee jaar geleden blafte hij zijn Cypriotische collega af. Ditmaal schreeuwde de Spaanse conservatief Luis de Guindos mee. Hij peperde Varoufakis in dat je, om het vertrouwen van de eurogroep te winnen, eerst moet leren hoe je je in de Europese politiek moet gedragen.

In Spanje zijn eind 2015 landelijke verkiezingen. De EVP wil de conservatieve regering-Rajoy in het zadel houden. Mariano Rajoy is voor veel Spaanse kiezers wat de vorige Griekse premier, de conservatief Antonis Samaras, voor veel Grieken was: het boze gezicht van eindeloze, uitzichtloze bezuinigingen. Spanjaarden die vinden dat de welvaartsstaat genoeg is afgebroken en dat niet alles hoeft te worden geprivatiseerd, hadden tot voor kort weinig politiek alternatief. De Spaanse socialistische partij is niet geïmplodeerd zoals in Griekenland, maar staat zwak. Evenals in Frankrijk, Duitsland of Nederland weten de socialisten niet goed meer waar ze staan.

Podemos springt in dat gat, zoals Syriza in Griekenland deed. In peilingen steekt ze de conservatieven naar de kroon. De Spaanse regering kan eindelijk weer op groei bogen. De werkloosheid daalt, investeerders komen terug. Elke suggestie dat er een alternatief crisisbeleid bestaat, is voor Rajoy taboe: niets is zo erg als vóór verkiezingen in het defensief gedrukt worden.

De EVP wil Rajoy helpen. In juni hielp ze Commissievoorzitter Juncker in het zadel. Vanuit Brussel probeert de EVP de brokken in Samaras’ partij te lijmen. De aframmeling van Varoufakis was zo ongenadig, dat eurogroepvoorzitter Dijsselbloem – een socialist – bijna geen compromis meer kon vinden. Houd de conservatieven de komende maanden in de gaten.