Schapenopstopping bootst mensenmassa na

Video Universiteit van Navarra

Hoe boots je een op hol geslagen menigte na, die snel door een nauwe doorgang wil, zoals tijdens een ramp? Experimenten met mensen zijn onprettig, dus verzon Ángel Garcimartín van de Universteit van Navarra met collega’s een alternatief: schapen die door een nauw poortje naar hun voederplek moeten (Physical Review E, 17 februari).

„Schapen verschillen van mensen in lichaamsbouw, communicatievaardigheden en intelligentie”, verantwoordt de natuurkundige de overstap, „en bovendien zijn mensen beleefder dan schapen.” Maar ook mensen in nood duwen, schrijft hij. Schapen zijn aan geduw gewend. De onderzoekers hoefden alleen maar camera’s op te hangen bij een boer: het is daar elke dag stampede naar de voederbak.

De waarnemingen leverden een catalogus op van kudde-ontruimingstijden en van de tijdsintervallen tussen doorkomende schapen. Die laatste data zijn het belangrijkst: lange intervallen duiden op verstoppingen. In mensenmassa’s zijn verstoppingen de gevaarlijke situaties, waarbij mensen verdrukt worden en stikken.

De duur van verstoppingen, vonden de onderzoekers, varieerde sterk: een 2 keer zo lange verstopping kwam 8 keer zo weinig voor. Dit gedrag, een ‘machtsfunctie’, is ook bekend uit de statistiek van lawines en van de doorstroom van stromende korrels zand of suiker.

Maatregelen beïnvloedden de machtsfunctie sterk: een iets bredere deur levert veel minder verstoppingsrisico op. Vreemd genoeg kon ook een 80 centimeter breed obstakel vóór de deur de verstoppingsfrequentie omlaag brengen. Hun werk, concluderen de auteurs, kan bijdragen aan het voorkomen van verstoppingen in mensenmenigten. „Schapen”, vinden ze, „zijn een mooie tussenstap tussen inerte korrels en mensen.”