Linkse onvrede zoekt eenheid

Ineens is het Maagdenhuis de frontlinie van een algemene strijd tegen het heersende neoliberalisme.

Je komt Thomas overal tegen. Hij hielp het Maagdenhuis bezetten in de nacht van woensdag op donderdag. Een week eerder was hij bij de antiracistische manifestatie ‘kick-out Zwarte Piet’. Daar was Ewoud trouwens ook, en ook hem kun je deze week dagelijks tegenkomen in het Maagdenhuis. Vorige maand was Thomas een van de organisatoren van een panelgesprek over het Israëlisch-Palestijnse conflict. Bij dat panelgesprek zagen we Judith, die later demonstreerde tegen de film Michiel de Ruyter, omdat wel diens heldendaden daarin worden getoond, maar geen woord wordt vuilgemaakt aan de slavenhandel. Judith twittert nu vanuit het Maagdenhuis.

Rechtse bloggers zullen Thomas en de zijnen honend beroepsactivisten noemen. Maar je hebt intussen honderden Thomassen die stem geven aan linkse onvrede. En ze zitten niet alleen in het Maagdenhuis. Ze demonstreren bij de intocht van Sinterklaas in Gouda. Ze demonstreren voor de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers in Amsterdam. De meeste demonstraties zijn nog altijd klein van omvang, het zijn vaker tientallen dan duizenden. Ook in het Maagdenhuis zitten maar een paar honderd opstandelingen. Maar de uitstraling is veel groter, hun boodschap werkt als een magneet.

„Roep om democratisering en verzet tegen rendementsdenken is relevant voor hele samenleving”, twitterde de Amsterdamse leider van GroenLinks, Rutger Groot Wassink. „Laat #maagdenhuis begin zijn!” Hij had nog nooit zoveel retweets gekregen.

„Nu zijn het nog allemaal voorhoedes”, zegt Groot Wassink. „Het is een ongecoördineerde, ongedefinieerde onderstroom.” De actievoerders tuimelen als tumbleweeds over de prairie. Onderweg nemen de klitten stof en zand en blaadjes mee en . Zo krijgen ze steeds meer gewicht. Kijk naar het enthousiasme dat langzaam is ontstaan voor de studentendemonstranten met hun leuzen als „We are not asking for a free university, we are asking for a free society”. Het Maagdenhuis is ineens de frontlinie geworden van het gevecht tegen het overheersende neoliberalisme, zoals Wall Street dat was ten tijde van Occupy.

Van Delft tot Groningen hebben studenten zich al solidair verklaard met het Maagdenhuis. En honderden universitaire docenten. De schoonmakers. Schiphol-personeel (of tenminste de FNV-leden daar).

Dat is niet omdat ze allemaal een hekel hebben aan collegevoorzitter Louise Gunning, of omdat ze vrezen voor de opheffing van de vakgroep Tsjechische taal en cultuur. Het gaat om de suggestie van een maatschappelijke revolutie die uit de eindeloze discussies in het Maagdenhuis naar voren komt. „Ik wil een motie in stemming brengen”, zei een van de oudere demonstranten in de general assembly (ja sorry, Engels is de voertaal in deze bezetting) woensdagnacht. „Zijn we het eens over het principe dat overheden ondergeschikt moeten zijn aan mensen, niet aan bedrijven of organisaties?”

Heerlijke heksenketel

Een „heerlijke heksenketel’’, zo noemt Huub Dijstelbloem het donderdag door hem geleide UvA-debat met het college van bestuur, studenten en docenten. Dijstelbloem is hoogleraar filosofie van wetenschap en politiek en een van de initiatiefnemers van Science in Transition, een beweging die de wetenschap wil veranderen. Het was hem opgevallen dat veel van de studenten nu actie willen in plaats van debat.

Dijstelbloem wijst op de drie niveaus in het manifest van de demonstranten van De Nieuwe Universiteit: lokaal, nationaal en internationaal. „Ze eisen in Amsterdam dat het Bungehuis niet verkocht wordt, maar ze staan voor veel meer. Dit protest staat ook voor de vraag van wie de universiteit als instituut nu eigenlijk is. En het is een aanklacht tegen het internationale kapitalisme.’’

Kapitalisme ziet Dijstelbloem te over in het hedendaagse hoger onderwijs. „De universiteit is ook voor een deel als competitie ingericht, tussen verschillende belangen en tussen wetenschappelijke benaderingen. Het is goed dat te beseffen. En vanaf komend collegejaar moet je in Nederland geld lenen om aan de competitie te mogen deelnemen.’’

De onvrede gaat over de salarissen voor het college van bestuur. Over de verkoop van het monumentale faculteitsgebouw het Bungehuis aan een blufferige hotelketen. Over de dominantie van managementcultuur. Over de neptaal van de marketingafdelingen. Over racisme en seksisme (bij de toiletten in het Maagdenhuis zijn de bordjes ‘dames’ en ‘heren’ overgeplakt met een briefje ‘gender-neutraal toilet’). Over de telkens verder opgeschroefde eisen, niet alleen aan studenten (steeds sneller studeren) of aan docenten (steeds meer afgestudeerden), aan iedereen, van dokters tot schoonmakers.

De economische eenheden tijd en geld

„Weet je hoeveel tijd ik voor een scriptie heb”, zei de onder actievoerders mateloos populaire docent Rudolf Valkhoff van de ‘Capaciteitsgroep’ Algemene Cultuurwetenschappen tussen het omhelzen van studentes door. „Tien uur!” Zoals schoonmakers 90 seconden over een toilet mogen doen en thuiszorgers zeven minuten over het helpen aantrekken van een steunkous. De waarde van alles wordt uitgedrukt in de economische eenheden van tijd en geld.

Dit is waar de linkse politieke partijen op wachten. Ze weten dat de indignados met hun wirwar aan ideeën op zoek zijn naar een leider of een leidend beginsel en wie weet kunnen ze daarvan profiteren. Waarom komt de SP anders soep uitdelen bij het Maagdenhuis? Terwijl de studenten vrijelijk in en uit lopen met patat, krentenbollen, droplolly’s, salades, bier en wijn, stelt de SP een solidaire gaarkeuken op, alsof het om daklozen zonder pinpas gaat.

Ook GroenLinks heeft zich achter het protest tegen het College van Bestuur geschaard. „Je hoopt dat er een moment komt dat je het politiek kunt vertalen”, zegt Groot Wassink.

Voorlopig is het nog niet zover. De helden van de demonstranten heten niet Diederik Samsom of Emile Roemer. Hun helden zijn Teun van der Keuken, tv-maker van Keuringsdienst van waarde. Thomas Piketty, schrijver van Kapitaal in de 21e eeuw. Socioloog Willem Schinkel die donderdagavond een streng lesje revolutie kwam geven in het Maagdenhuis („Ga niet in op de concessies van de UvA!”). Rutger Bregman van De Correspondent met zijn idee van gratis geld voor iedereen. De radicale antiracist Abudlkarim al Jaberi, die ‘Fuck de koning!’ riep bij de Sinterklaasintocht in Amsterdam en daarom gearresteerd werd. De lepe Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis.

Rutger Groot Wassink is voorlopig bescheiden over de betekenis van zijn partij in dit protest. „Ik probeer vooral niet alleen te discussiëren met partijgenoten nu. Laatst ging ik met twaalf vrienden uit de Achterhoek op pad. Zij begonnen tegen mij over de zorg. Over de banken. Ze zeiden: man, ik begrijp die Grieken wel.”

Links, zegt Groot Wassink, heeft de taal nog niet gevonden waarin een antwoord kan worden gegeven op de strikt-economische eisen van het neoliberalisme. ‘Welzijn in plaats van welvaart’ is iets van de jaren zeventig. ‘Groen’ of ‘duurzaam’ is niet breed genoeg. „We spelen nu met ‘een ontspannen samenleving’. Tegen de rat race. Dat vat het volgens mij wel zo’n beetje samen.”