Hoe zelfs mannen gek werden van dit jurkje

De wereld was gisteren verdeeld in twee kampen: het ene zag het nu overbekende jurkje als blauwzwart, het andere team als witgoud. Wat is hier aan de hand?

Het is jammer dat Johann Wolfgang von Goethe niet mee kan Twitteren. De Duitse filosoof had het verhaal van het blauwzwarte slash witgouden jurkje, waar gisteren het halve internet naar keek, vast leuk gevonden. Zelf zorgde Goethe in 1810 voor opschudding met zijn kleurenstudie Zur Farbenlehre, waarin hij Isaac Newton belachelijk maakte. Op zijn beurt kreeg Goethe er weer van langs van Wittgenstein. Een vrij epische fittie, en een kleurrijke.

Deze keer zette de discussie hele groepen mensen op Twitter en Facebook recht tegenover elkaar, waarna op werkvloeren in klaslokalen werd gediscussieerd, tot het uiteindelijk zelfs een vrij serieuze krant als deze haalde. Het kostte Kanye West (blauwzwart) bijna z’n huwelijk met Kim Kardashian (witgoud). Gewoon een vrijdagse meme, dus. Maar een interessante waarmee we iets kunnen leren over onze ogen.

De moeder van de bruid

Het begon allemaal met de Schotse Caitlin McNeill. Die was op een bruiloft waar de moeder van de bruid het jurkje droeg, vertelt ze aan Business Insider. Die moeder stuurde de bewuste foto naar haar dochter en veroorzaakte daarmee meteen opschudding. De foto kwam op Facebook en McNeill plaatste de foto op een Tumblr-pagina gewijd aan Sarah Weichel, een artiestenmanager die zich vooral ontfermt over YouTubesterretjes. Dat werd opgepikt waarna de jurk viral ging en een niet te stoppen internetfenomeen werd, waar merken als Heineken, Playstation en Lego op sprongen, tot zelfs Taylor Swift moest laten weten dat zij ’m blauwzwart vindt.

Het probleem met dit jurkje is ongeveer hetzelfde als waar Goethe begin negentiende eeuw mee worstelde: is er verschil tussen onze waarneming en hoe iets er daadwerkelijk uitziet? Hoe kan het nou dat de een het jurkje duidelijk als goud met wit ziet, terwijl de ander zekerweet dat het blauw met zwart is?

Ons oog stuurt in essentie betekenisloze lichtvlekken op precies dezelfde wijze ieders brein in, maar daar wordt niet bij iedereen dezelfde interpretatie van gemaakt. Rob van Lier, universitair hoofddocent visuele waarneming aan de Radboud Universiteit en verbonden aan het Donders Instituut voor brein, cognitie en gedrag, keek gisteren ook naar het voor hem duidelijk goudwitte jurkje. „Maar mijn zestienjarige dochter sms’t net dat driekwart van haar klas op blauwzwart zit”, zegt hij.

Taylor Swift en de dochter van Van Lier hebben gelijk. Het bewijs vind je op de site van de makers van het jurkje, Roman Originals. Hartstikke blauw met hartstikke zwart is de ‘Royal-Blue Lace Detail Bodycon Dress’. En voor vijftig pond in hernieuwde voorraad te koop.

Hoe komt het? Zijn het de instellingen van het beeldscherm waarop we de foto zien? Van Lier: „Kijk, onze waarneming is een constante aaneenschakeling van interpretaties. Het oog geeft alleen maar de lichtverdeling door en het brein verzet een enorme hoeveelheid arbeid om daar een beeld van te maken. Het begint bij de cortex die de informatie opvangt, dan komen eerst de cellen die gevoelig zijn voor oriëntatie en zo wordt het hele proces steeds complexer, als kleur, vorm en de derde dimensie worden toegevoegd. En dat allemaal in een paar milliseconden.”

Het brein zorgt in die tijd ook voor kleurconstantie, zodat effecten van de omgeving weggefilterd worden en je je concentreert op het object en niet op de toevallige omgeving. Dat speelt bij het jurkje een grote rol, maar het is makkelijker uit te leggen aan de hand van een appel, zegt Van Lier. „Leg eens een hele dag een appel buiten, en kijk er ’s ochtends en ’s middags naar. Die appel ziet er voor jou hetzelfde uit, maar in werkelijkheid ziet de appel er anders uit. Het licht is in de ochtend namelijk roder en in de middag blauwer. We zouden die appel dus anders moeten zien, maar je brein schakelt dat soort omgevingsinvloeden uit. Dat is mooi, want anders moest je telkens je observatie en idee van een object aanpassen als het even in de schaduw ligt.”

Precies op een kritieke grens

Dat is niet de hele verklaring, want de foto van dit jurkje zou door iedereen hetzelfde geïnterpreteerd moeten worden. Ook groepjes mensen die de foto op hetzelfde scherm met hetzelfde licht zien, zien het jurkje anders. Van Lier: „Ja dit is een wonderlijk voorbeeld. Waarschijnlijk zit deze hele setting precies op een kritieke grens. Jouw brein schakelt net het ene filter in, iemand anders schakelt net het andere filter in.”

Dat is leuk, en interessant, maar ook gekmakend. Zie ik wel wat ik zie? En wat zie jij dan, iets anders? Zien we allemaal iets anders als we iets zien, of hetzelfde? Van Lier lacht. „Het kan zeker zo zijn dat jij een groene trui ziet en ik een andere kleur. Maar daar komen we eigenlijk nooit achter, want we noemen het dan allebei hetzelfde. Dat is bijna een filosofische discussie.”

Een verschil tussen mannen en vrouwen kan Van Lier ook niet ontdekken. Misschien, suggereert hij, heeft het iets met leeftijd te maken en neigen iets oudere ogen eerder naar goudwit.

„Wat bekend is, is dat ogen die troebeler zijn geworden ook meer blauw wegfilteren”, zegt Van Lier. „En ogen worden troebeler met leeftijd. Maar voor we kunnen concluderen of de perceptie van dit jurkje ook maar iets met leeftijd te maken heeft, moet er echt meer onderzoek gedaan worden.”