En nu weer door, hopen ze

Tweede Kamerlid Mark Verheijen stapte gisteren op vanwege zijn declaratiegedrag als Limburgs gedeputeerde. De integriteitscommissie van de VVD oordeelde strenger dan de partijleiders. Opgelost? Nog niet: er zijn nog wel wat losse eindjes op integriteitsgebied.

De VVD kan hopen dat journalisten zich vanaf nu niet meer op bonnen zullen richten, maar op de campagneboodschappen van de partij. Foto MARTIJN BEEKMAN/ANP

Eén integriteitskwestie opgelost, nog twee te gaan. Dat is de stand van zaken bij de VVD, na het opstappen van Tweede Kamerlid Mark Verheijen gisteren vanwege zijn declaratiegedrag als Limburgs gedeputeerde.

De afgelopen weken zuchtten Verheijen en de VVD onder aanhoudende berichtgeving over zijn werk als gedeputeerde. Nadat NRC Handelsblad over zijn declaraties publiceerde, volgden nog een aangifte van corruptie door een projectontwikkelaar en een bericht in het AD dat Verheijen de Floriade had laten opdraaien voor de kosten van een campagnebijeenkomst in 2012 van de VVD. Verheijen had daar ook partijleider Mark Rutte uitgenodigd.

De integriteitscommissie van de VVD oordeelde gisteren dat Verheijen interne integriteitsregels had overtreden. Door het opstappen van het Kamerlid hoopt de partij deze kwestie achter zich te kunnen laten. Daarover bestaat binnen de VVD grote opluchting, nu de verkiezingscampagne voor de Provinciale Statenverkiezingen, 18 maart, van start gaat.

Twee andere kwesties zeuren nog door. Deze week werd bekend dat een VVD-gemeenteraadslid uit Maarssen dat al werd verdacht van schending van haar ambtsgeheim bij een burgemeestersbenoeming, nu ook onderwerp is van een strafrechtelijk onderzoek wegens grootschalige hennepteelt en witwassen. En dan is er nog de strafzaak tegen Jos van Rey, ex-senator en Limburgs gedeputeerde, die wordt verdacht van corruptie.

Het zijn ongelijksoortige zaken, maar ze worden door journalisten en kiezers toegevoegd aan een langere lijst VVD’ers die in hun politieke werk in de problemen kwamen.

Anderhalf jaar geleden besloot de VVD vanwege aanhoudende incidenten integriteitsregels op schrift te stellen – die had de partij nog niet. Ook kwam er een integriteitscommissie. Sindsdien geeft Rutte, als hem naar de kwesties wordt gevraagd, altijd dezelfde repliek. De VVD moet als grootste partij van Nederland de „hoogste standaard” hebben op integriteitsgebied.

‘Opgeblazen’ zaken bestaan niet

Wat dat betekent, ondervond Verheijen gisteren. Rutte en VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra grepen het rapport van de commissie aan als bewijs dat de VVD streng is voor haar vertegenwoordigers.

Die indruk hadden de premier en Zijlstra overigens eerst niet gewekt. Rutte noemde de berichtgeving over de declaraties van Verheijen, „behoorlijk opgeblazen” omdat het maar om een paar declaratiefouten op honderden ritten ging.

De integriteitscommissie is strenger. ‘Opgeblazen’ zaken bestaan niet, is haar impliciete boodschap. Bestuursethiek stelt hogere eisen dan straf- of bestuursrecht. Gedrag dat niet in „lijnrechte strijd” is met overheidsregels kan toch onwenselijk zijn „in ethisch opzicht”.

En, belangrijk in de zaak-Verheijen waar het Kamerlid volgens de commissie vier keer de fout in ging: „In kwantitatief opzicht wellicht geringe kwesties hebben in integriteitsopzicht, soms een grote – symbolische – betekenis. [...] Een politicus wordt geacht dit als geen ander te beseffen. Op naïviteit in dit domein kan een bestuurder zich niet beroepen.”

Rutte zei gisteren, na de conclusies van de commissie, dat hij zich had moeten onthouden van commentaar, en dat de feiten uitwijzen dat Verheijen inderdaad regels overtrad. Dat hij het opstappen van Verheijen daarom „logisch” vindt.

Toch lijkt zijn eerste reflex dichter bij de beleving van VVD’ers (althans op het Binnenhof) te liggen dan het oordeel van de commissie.

De afgelopen dagen toonden veel VVD’ers zich daar gefrustreerd over de „mediastorm” rond Verheijen. Het waren vergissingen, klein bier, een paar honderd euro. De kracht van het vergrootglas waaronder de politicus ligt, voelde voor veel VVD’ers de afgelopen dagen oneerlijk. Je zou er paranoïde van worden.

Die reactie legde de worsteling bloot tussen de abstracte notie dat regels heilig zijn, en de verdedigende reflex als iemand in de eigen omgeving daardoor in de problemen komt. Rutte en Zijlstra vermeden ook vrijdag zorgvuldig een eigen moreel oordeel, hoewel ze er regelmatig om werden gevraagd. Zij verwezen alleen naar de conclusies van de commissie en het besluit van Verheijen zelf.

Het conflict tussen mens en regel sijpelde ook door in de woorden van Zijlstra: „Verheijen is ook een mens van vlees en bloed, die twintig jaar in het algemeen belang diende, en keihard werkte. Je zet als leidinggevende niet iemand bij de eerste tegenwind bij het grofvuil.”

Dat de kwestie de VVD in de aanloop naar de komende verkiezingen niet helpt, beaamde Zijlstra. Rutte trapt vandaag de campagne af op de Grote Markt in Breda.

De VVD kan hopen dat journalisten zich vanaf nu niet meer op bonnen zullen richten, maar op de campagneboodschappen van de partij. Die kans bestaat zeker. Politieke journalisten hebben niet de langste aandachtsboog. Tegelijk is de dynamiek van het nieuws ondoorgrondelijk, en zijn er nog wel wat losse eindjes op integriteitsgebied. niet alleen de zaken van het Maarssense gemeenteraadslid en Jos Van Rey spelen nog, Maar ook de zaak-Verheijen is nog niet helemaal afgerond. Als inderdaad blijkt dat de VVD niet heeft betaald voor het campagnefeest op de Floriade, straalt dat toch weer op de partij af. De integriteitscommissie is ermee bezig.