De vrouw naast Wilders

De PVV zit vier jaar in Provinciale Staten. Het verhaal van de PVV in Gelderland: hoe Marjolein Faber dankzij integriteitskwesties uitgroeide tot nationaal PVV-gezicht. En gaf zij zelf het goede voorbeeld?

Illustratie

Marjolein Faber leidt niet het sobere bestaan van Ingrid, de PVV-partner van Henk. Partijgenoten zien haar geregeld gebruind uit het buitenland terugkeren. Dan is ze, weten ze in de PVV, even in haar tweede woning in Florida geweest: ten zuiden van Orlando hebben zij en haar man daar, in the Sunshine State, een vakantiehuis, met zo’n ruime Amerikaanse oprijlaan en een palmboom pal naast de voordeur.

Niet iedereen in de partij is hier enthousiast over. Als de PVV Drenthe in 2012 voor intern gebruik een evaluatie van de verloren Tweede Kamerverkiezingen schrijft, formuleert Bert Vorenkamp, vrijwilligerscoördinator in Drenthe, voorzichtige kritiek op het gebruinde gelaat van Wilders tijdens de tv-debatten. „Henk en Ingrid hebben momenteel ook maar beperkte middelen voor vakanties”, schrijft Vorenkamp, die dit jaar drie op de Drenthse PVV-lijst staat.

Aan deze krant legt Marjolein Faber uit dat we haar vakantiehuis beslist niet moeten vereenzelvigen met een luxueuze levensstijl. Ze is „niet materialistisch”, ze heeft „al twintig jaar hetzelfde bankstel”.

En ze werkt sinds haar achttiende. „Ik heb de kosten van dat huis met zuinigheid en vlijt bij elkaar gespaard”, zegt ze.

Zuinigheid en vlijt: eigenschappen die voortreffelijk passen bij de geslaagde wijze waarop Marjolein Faber van integriteit hét thema maakte waarmee ze de PVV in Gelderland sinds 2011 op de kaart zette.

Haar succes werd gesymboliseerd door het aftreden van Co Verdaas (PvdA) als staatssecretaris in 2012 – wegens onjuiste declaraties in de tijd dat hij Gelders gedeputeerde was. Ze brak er, als fractievoorzitter van de Gelderse PVV, landelijk mee door: vorig jaar werd ze voorzitter van de Eerste Kamerfractie. Dit jaar is ze in maart Gelders PVV-lijsttrekker bij de Statenverkiezingen, en in mei nationaal PVV-lijsttrekker bij de Eerste Kamerverkiezingen. De vrouw naast Wilders.

In de provincie riep haar stijl de laatste jaren geregeld weerstand op. Evengoed oogstte ze waardering. „Ze doet haar zaken met energie, ze wordt steeds beter”, zegt PvdA-fractievoorzitter Muus Groot. „Ik heb zeker geen hekel aan haar.”

„Privé is Marjolein gewoon een heel leuke dame”, zegt CDA-fractievoorzitter Jan Hutten. „Een hartelijk mens van wie je weet: die zal altijd voor een ander klaar staan.”

Faber, geboren Van de Klashorst (1960), heeft daarbij een goed ontwikkeld politiek gevoel: zonder naar links te zwenken doet ze de SP zware concurrentie aan. „De SP wordt steeds bestuurlijker”, zegt oud-SP-Statenlid Toine van Bergen, die de zaak-Verdaas in 2008 als eerste aansnijdt. „De PVV heeft dat gat in de zaak-Verdaas heel knap gevuld.”

Vervolgens stelt zij zich bij alle mogelijke integriteitschendingen compromisloos en slagvaardig op. Na Verdaas’ aftreden – hij verhulde zijn woonplaats buiten Gelderland met valse declaraties – dringt Faber aan op het aftreden van het voltallige college van Gedeputeerde Staten. En niet zachtzinnig. Ze eist een hoofdelijke stemming – „om de integriteit van de Statenleden te toetsen”.

Als zij eind 2013 een nieuwe integriteitsschending openbaart, nu inzake de hoogste ambtenaar van de provincie, is zij al even rücksichtslos. „De PVV wil de ramen opengooien”, zegt ze, „om de muffe regentenlucht te verdrijven.” De ambtenaar heeft voor 9.000 euro onterecht verblijfkosten ontvangen; Faber klaagt dat „de politiek in Gelderland de mond vol heeft over integriteit, maar wegkijkt als het aankomt op feiten”.

Het gaat haar niet om het bedrag, legt ze deze krant uit. Het gaat haar „om het principe”. Om „de voorbeeldfunctie van zo’n man”. Ze zegt: „Het maakt niet uit of het om een tientje, 9.000 euro of een ton gaat.”

Jiu-jitsu

PVV’ers vertellen dat Faber er in het Gelderse ‘klasje’, de PVV-opleiding voor aankomende politici, vanaf het begin met kop en schouders bovenuit steekt. Ze heeft een gevarieerd cv – banen in de zorg, ICT, financiële dienstverlening. Ze haalde een gele band jiu-jitsu en is een frequent museumbezoeker. „Politiek en ideologisch is ze zeer bij de pinken”, aldus een PVV’er die dit klasje destijds bijwoonde.

Ze sloot zich aan bij de PVV, zegt ze zelf, omdat ze werd getroffen „door het idealisme van Wilders”. Toen een collega opmerkte dat ze eraan toe was iets voor de maatschappij terug te doen, dacht ze: „Dat klopt wel eigenlijk.”

Het is een publiek geheim dat de PVV moeite heeft gekwalificeerde kandidaten voor de provincies te vinden. Ook in 2011 stond de meerderheid van de coalitie in de Eerste Kamer op het spel, met dit verschil dat de PVV toen gedoogpartner was.

Meteen na de verkiezingen ontstonden in talrijke PVV-fracties problemen. Ook in Gelderland, waar de PVV in 2011 niet denderend scoorde: zes van de 55 zetels. Hier stapt al een half jaar later de gepensioneerde oud-LPF’er Olof Wullink op.

Hij voelt zich volgens PVV’ers buitengesloten; Wullink bevestigt dit. Volgens hem ontbreekt het Faber aan oog voor haar politieke omgeving. „In de politiek moet je mensen meekrijgen”, aldus Wullink. „Dat probéért Faber niet eens.”

Wullink ergert het dat Faber alles voorkookt met Daniël ter Haar, een jong en scherpzinnig PVV-Statenlid dat ook in andere fracties bewondering wekt. Wilders, weten PVV-bronnen, is zo enthousiast over Ter Haar dat hij hem voorjaar 2014 een tweede plaats op de Europese kandidatenlijst aanbiedt. Ter Haar weigert. Het wordt erger: na Wilders’ ‘minder Marokkanen’-uitspraken stapt hij in maart 2014 uit de partij.

Hoe gevoelig dit bij Faber ligt, zien PVV’ers korte tijd later in de fractie. Als Ter Haar zijn oud-partijgenoten een afscheidsetentje bij hem thuis aanbiedt, laat Faber weten dat ze daar „geen behoefte” aan heeft. „Zijn vertrek was een kras op mijn ziel”, zegt ze nu.

En wanneer onlangs een derde Statenlid, Marc van Kampen, bekendmaakt dat ook hij de PVV verlaat, weten de andere partijen daar wel raad mee. „De PVV kondigde aan dat hier de luiken zouden opengaan”, zegt CDA’er Jan Hutten. „Dat klopt: de helft van de fractie is weggevlogen.”

Intussen is Faber ook op een ander vlak tegen de grenzen van het succes aangelopen: haar gehamer op integriteitschendingen keert zich tegen de PVV. „Ze zijn na de zaak-Verdaas doorgegaan op het spoor van dienstauto’s en declaraties”, zegt CDA’er Hutten. Omdat een „constructieve belangstelling” voor het provinciale beleid uitblijft, groeit de weerzin tegen de PVV. „Ze hebben, door hun aanvallen op personen en de islam, bijna geen gunfactor meer.”

Faber betwist dat ze niet constructief is. Zo wijst ze erop dat de provincie dankzij de PVV miljoenen bespaarde. Een miljoenenuitgave aan een nieuw recreatiegebied, de Beuningse Plas, ging niet door omdat uit haar analyse van het contract bleek dat de provincie juist tonnen van het gebied te goed had. „Hoezo niet constructief?”

Poppenkast

Maar aan afspraken in de politieke binnenwereld doet de PVV niet. Andere fracties informeren elkaar vóór een debat over moties die ze zullen indienen, vertelt Wieneke Groot (VVD). Dit biedt ruime voor intern overleg. De PVV trekt er haar neus voor op. „Wat wij vooroverleg noemen, vinden zij achterkamertjespolitiek”, zegt Groot.

Faber benadrukt dat de PVV weigert in het systeem op te gaan. Ze zal nooit voor collegeplannen stemmen alleen om later te mogen meeregeren. „Aan die poppenkast doe ik niet mee.’’

Zo verharden de verhoudingen zich. In het debat, vorig voorjaar, over de ‘minder Marokkanen’-uitspraken van Wilders – de Gelderse PVV is zwaar verdeeld – verlaat de PVV de Statenvergadering vroegtijdig. „Typisch PVV”, klaagt Michiel Scheffer (D66). „Eerst schelden, daarna de deur dichtgooien.”

De kans is piepklein, valt te beluisteren, dat genoeg partijen na de verkiezingen met de PVV willen besturen. Toch breekt dit de partij electoraal niet op. Volgens een recente Gelderse peiling van Maurice de Hond strijden CDA, D66 en PVV wie de grootste partij in de provincie wordt. „En als je groot genoeg bent, is iedereen je vriendje”, lacht Marjolein Faber.

Tekenend voor de polarisatie is dat de SGP, de partij die op bekende punten – islam, landbouw – het dichtst bij de PVV staat, bij monde van fractievoorzitter Eppie Klein zich negatief uitlaat over het nettoresultaat van Fabers politieke opereren.

Volgens hem is al haar aandacht voor integriteit in essentie onoprecht. „Het is destructief. Ze controleert mensen – maar levert geen bijdrage aan verbeterd toezicht.”

Volgens hem hanteert de PVV een eenzijdige definitie van integriteit. De partij plaatst haar verzet tegen ‘de islamisering van Gelderland’ steeds in de context van de joods-christelijke culturele traditie van Nederland. „Maar ik zie weinig joods of christelijks in de lijn van mevrouw Faber”, zegt Klein. „Integriteit is ook: je hand uitsteken naar degene die in de goot ligt.”

Kosten van de website

Er komt bij, blijkt uit provinciale documenten die in bezit zijn van deze krant, dat Fabers eigen PVV-fractie de laatste jaren opdrachten, bekostigd uit subsidie, liet uitvoeren door een bedrijfje waarvan haar zoon medevennoot is.

Dit zit zo. De jaarrekening 2012 van de Stichting Fractieondersteuning PVV Gelderland vermeldt dat de Gelderse PVV dat jaar 3.922 euro besteedde aan „kosten van de website”. De jaarrekening 2013 voert voor diezelfde website 4.523 euro aan kosten op. (De jaarrekening 2014 is nog niet bekend.)

Het zijn opmerkelijke kosten: desgevraagd bevestigt het vertrekkende PVV-Statenlid Marc van Kampen dat hij tot in 2012 beheerder van de Gelderse PVV-site was, en nooit een cent voor dit werk ontving. Hij weigert verder commentaar.

Uit het facturenoverzicht bij de jaarrekening 2012 blijkt bovendien dat de PVV dat jaar vrijwel alle kosten voor haar website (op 11 euro na) overmaakte aan één bedrijf: ‘MR Websites’.

MR Websites is volgens opgave van de Kamer van Koophandel een Vennootschap onder Firma (vof) in Nijkerk. Eén van de twee vennoten is Willem Martijn Faber, een zoon van Marjolein Faber. Het bedrijfje geeft geen commentaar.

Marjolein Faber bevestigt dat MR Websites „sinds 2012 voor onze fractie werkt”. Het bedrijf werd ingehuurd, vertelt ze, nadat ze in de PVV hadden vastgesteld dat het websitebeheer door Marc van Kampen tekortschoot.

Toch is hier niets onoorbaars gebeurd, zegt ze. Want niet haar zoon, maar de co-vennoot met wie haar zoon het bedrijf heeft, voert namens MR Websites het werk voor de PVV-fractie uit. „We hebben mijn zoon buiten het werk gehouden.”

Maar had zij, als iemand die bij anderen steeds hamert op integriteit, niet het goede voorbeeld kunnen geven door de schijn van een belangenconflict te vermijden?

Op die vragen gaat zij niet in. Ze zegt alleen: „Ik heb niets fout gedaan.”

Nadat de krant bovenstaande tekst donderdag aan Faber voorlegt, krijgt de zaak een onverwachte wending. De Gelderse PVV vraagt diezelfde dag via een integriteitsbureau het oordeel van Douwe Jan Elzinga, hoogleraar staatsrecht in Groningen. Elzinga meent dat Faber „een integriteitsrisico” heeft genomen en adviseert haar „de gegunde werkzaamheid in deze vorm te beëindigen”.