Anderen dan Kasparov leiden protest in Moskou

Veel tegenstanders van Poetin zijn uitgerangeerd. Maar niet allemaal. Politicus Aleksej Navalny hoopt zondag de massa’s te mobiliseren.

Ex-miljardair Michail Chodorkovski Foto EPA

De Russische president Poetin vergeeft soms, maar vergeten doet hij niet. Op 7 december van het afgelopen jaar was er in een hotel in Sint-Petersburg een bijeenkomst rond voormalig dissident en ex-miljardair Michail Chodorkovski. Na jarenlange politiek gemotiveerde opsluiting was de voormalige topman van oliebedrijf Joekos in 2013 door Poetin op vrije voeten gesteld. Nu zou hij vanuit het buitenland via een videolink het woord richten tot een select gezelschap van enkele tientallen aanhangers. De bijeenkomst was georganiseerd door Chodorkovski’s beweging ‘Open Rusland’.

Vlak voor het begin van de videoconferentie keerde de politie het hotel ondersteboven, op zoek naar ‘drugs’. Toen de verbinding met Chodorkovski eenmaal tot stand was gekomen, werd de Holiday Inn plotseling geëvacueerd vanwege een ‘bommelding’.

In 2003 was Chodorkovski nog de rijkste man van Rusland, en vormde Open Rusland een potentiële bedreiging voor het Kremlin. Ruim tien jaar later is Joekos staatsbezit, en is de voormalige CEO niet alleen ex-gevangene, maar een quantité négligeable in de Russische politiek. Wat het Kremlin betreft, moet dat vooral zo blijven.

Warhoofdige schrijver

Dat geldt ook voor Kasparov. De oud-wereldkampioen schaken trad op de voorgrond in de periode waarin het ‘Poetinisme’ zijn eerste krasjes opliep, maar waarin de oppositie, voorzover aanwezig, er niet in slaagde om een coherente boodschap te formuleren. De ‘Marsen van de ontevredenen’ van 2006 en 2007 werden niet gedomineerd door progressieve liberalen, maar door ‘nationaal-bolsjewieken’, rechts-radicalen en extremistische nationalisten. Zo kon het gebeuren dat de pro-westerse democraat Kasparov in één beweging zat met de warhoofdige schrijver en crypto-fascist Edoeard Limonov. ‘Nette’ liberale partijen als ‘Jabloko’ distantieerden zich van zijn politieke platform. Tegenwoordig is ‘Het andere Rusland’ de naam van een nazistische partij met een rood vaandel waarin het hakenkruis is vervangen door een handgranaat.

Eind 2007 werden Kasparovs plannen om mee te doen met de presidentsverkiezingen van 2008 gedwarsboomd door het Kremlin en was zijn politieke carrière ten einde. Zo speelde hij geen rol in de protestbeweging van 2011, toen bijna honderdduizend Moskovieten de straat opgingen.

Toch houdt Moskou Kasparov nog altijd in de smiezen. Nadat hij zich in scherpe bewoordingen had uitgelaten over de Russische annexatie van de Krim, werd zijn website (kasparov.ru) wegens ‘extremisme’ op een zwarte lijst gezet en geblokkeerd.

Nemtsov, Navalny en Pussy Riot

Intussen concentreerde het protest tegen Poetin zich rond andere hoofdrolspelers. Zoals oud-vicepremier (onder Jeltsin) Boris Nemtsov. Maar hij werd vrijdagnacht in het centrum van Moskou doodgeschoten. Over mogelijke verdachten en de omstandigheden was nog weinig bekend. Een andere tegenstrever van Poetin is Nadezjda Tolokonnikova, frontwoman van de protestband Pussy Riot. Maar zeker met de dood van Nemtsov is de hoop van liberaal Rusland gevestigd op politicus Aleksej Navalny. In 2007 liep Navalny nog schouder aan schouder met de nationalisten, nu geldt hij als liberaal en progressief. Pogingen van het Kremlin om hem veroordeeld te krijgen wegens ‘fraude’ hebben Navalny bijkans de status van martelaar opgeleverd.

Op 30 december trotseerden zo’n vijftienduizend betogers een demonstratieverbod en arctische temperaturen van twintig graden onder nul om te demonstreren tegen Navalny’s (voorwaardelijke) celstraf. Zondag hoopt de oppositiepoliticus op een aanzienlijk grotere opkomst bij de mars tegen de ‘recessie’ – met de veelbetekenende naam ‘Lente’. Deze mars moet niet alleen in Moskou, maar in alle grote steden van Rusland de massa’s mobiliseren. Of deze mars na de moord op Nemtsov doorgaat, was gisteravond niet duidelijk.