Zo werkt de methode-Tinkebell

Kunstenares Tinkebell is in het nieuws door haar omstreden verhaal over een uitgezette asielzoeker. Zij heeft een neus voor onderwerpen die een zenuw raken.

Wie de carrière van Tinkebell in de afgelopen vijftien jaar gevolgd heeft, weet dat haar hele leven een kunstproject is. foto Hollandse Hoogte

Beeldend kunstenaars met een boodschap zijn er in Nederland alom. Denk aan Jonas Staal, Renzo Martens of Daan Samson – kunstenaars die sociale thema’s op de politieke agenda proberen te krijgen en die soms nauwelijks te onderscheiden zijn van activisten, welzijnswerkers of journalisten. Maar geen van hen weet de media zo goed te bespelen als Tinkebell (Katinka Simonse). Gisteren zat ze, voor de tweede keer deze maand, op de bank van Jinek om te vertellen over haar Afghaanse avontuur. Samen met Tamana Amiri, die haar vader achterna gereisd was naar Kabul, was ze eerder die dag veilig geland op Schiphol. In de aankomsthal stond een cameraploeg van EenVandaag ze op te wachten.

Tinkebell had zich de zaak van de familie Amiri persoonlijk aangetrokken. Na achttien jaar in Nederland werd vader Feda Amiri Nederland uitgezet. Hij werd verdacht van oorlogsmisdaden, maar had nooit een individueel proces gehad. Na de uitzetting kon zijn familie geen contact meer met hem krijgen. Tamana reisde naar Kabul om hem te zoeken. En dat baarde Tinkebell zorgen. Ze probeerde journalisten zo ver te krijgen met Tamana mee te reizen. „Maar niemand wilde gaan, dus toen ben ik zelf maar gegaan.”

Zonder Tinkebell was de zaak Amiri nooit zo breed in de media uitgemeten. Want met de kunstenaar reisde een cameraman mee die beelden van vader Amiri in zijn ziekenhuisbed naar de Nederlandse media kon doorsturen. Zonder haar zou Tamana nu nog in Afghanistan zijn. Ze had geen geld en geen medicijnen bij zich, Tinkebell betaalde haar rekeningen. Maar bij thuiskomst werden Tinkebells motieven in twijfel getrokken. Had ze het hele mediacircus in scène gezet voor de kunst?

Dierenmishandeling

Tinkebell heeft een neus voor onderwerpen die een zenuw raken bij een groot publiek. Ze maakte kunstwerken over thema’s als dierenmishandeling, privacy, kinderporno en tienerprostitutie. Ze laat zich liever inspireren door de actualiteiten dan door de kunstgeschiedenis, zei ze in 2013 in het radioprogramma De avonden. Ze kiest onderwerpen die haar „ongemakkelijk doen voelen”. En vervolgens onderzoekt ze of dat ongemakkelijke gevoel aan haar ligt, of dat andere mensen dat ook voelen zodra ze ervan weten. „En meestal heb ik gelijk, en is het een gedeeld ongemakkelijk gevoel. Alleen hadden die anderen er nog niet zo naar gekeken.”

Het is vreemd dat veel mensen nu verbaasd zijn dat de actie van Tinkebell om vader en dochter Amiri achterna te reizen naar Kabul een kunstproject is. Redacteuren van Trouw, de krant waarin Tinkebell een column heeft, vonden dat ze de lezers had misleid. Had ze zich niet te veel voor het karretje van de Amiri’s laten spannen? En was haar engagement wel oprecht?

Wie de carrière van Tinkebell in de afgelopen vijftien jaar gevolgd heeft, weet dat haar hele leven een kunstproject is. Het voornaamste thema van haar kunstenaarschap is zijzelf, en daar heeft ze nooit een geheim van gemaakt. Niet voor niets kleedt de kunstenaar zich steevast in de kleur roze en draagt ze brillen met grote paarse monturen – behalve in Afghanistan, waar ze niet wilde opvallen en voor een meer bescheiden model koos. Ze doet zich voor als een naïef meisje dat de wereld door een roze bril bekijkt, maar intussen zet ze reële problemen op de kaart.

Tinkebell heeft maar één doel en dat is de wereld redden. Vrijwel alle kunstwerken die ze in de afgelopen vijf jaar heeft gemaakt, vallen onder haar project Save the World. Zo redde ze in Gambia een straathond door hem naar Nederland te laten vliegen, verblijdde ze in Guinee-Bissau een gezin met een nieuw IKEA-interieur en kocht ze in China tientallen schildpadden vrij, vlak voordat ze de soep in zouden gaan. Vorig jaar bezocht Tinkebell de ruïnes van de ingestorte textielfabriek Rana Plaza in Bangladesh, waar een jaar eerder 1138 arbeiders omkwamen. Op haar blokhakken en in haar bloemetjesjurk zien we de kunstenaar over het puin lopen, waaronder nog talloze lichamen liggen die nooit geborgen zijn. Als een roze sprookjesprinses troost ze de nabestaanden. Het ziet er allemaal nogal hilarisch uit, maar het medeleven van Tinkebell is oprecht. Samen met de lokale bevolking plaatste ze een illegaal gedenkteken op de rampplek, een gebaar dat door de nabestaanden erg op prijs werd gesteld.

Motivator

Uiteraard worden al die acties door de kunstenaar uitgebreid gefilmd, gefotografeerd en gedeeld op Facebook. Want Tinkebell weet: een actie is pas als kunstwerk geslaagd als er beelden van over de wereld gaan. Ze is van mening dat zij als kunstenaar wel degelijk effect kan hebben op beleid, omdat ze als „motivator” mensen kan inspireren tot nadenken. Voor ieder nieuw kunstwerk dat ze maakt, kiest Tinkebell een medium dat past bij het idee. Dat kan een column zijn in de krant, maar ook een tentoonstelling, een documentaire of een kalender waarvoor ze zelf naakt poseert – om zo geld op te halen voor twee jonge prostituees in Manilla. Ze heeft juist voor de kunstwereld gekozen omdat dat „de meest vrije wereld is die er bestaat”. Daar bestaan geen regels of ongeschreven wetten die bepalen wat wel en niet mag. Alles kan kunst zijn, ook een bezoek aan een uitgezette asielzoeker in een ziekenhuis in Kabul. Hoor en wederhoor zijn niet per se noodzakelijk.

Op haar eigen website omschrijft ze het zo: „Tinkebell provoceert door te wijzen op blinde vlekken in de moderne samenleving. Ze vraagt zich af hoe het kan dat er dagelijks miljoenen haantjes bruut worden afgeslacht, maar dat zij gearresteerd wordt wanneer ze dreigt datzelfde te doen.” Ze haalt nieuwsthema’s uit hun context, vergroot ze uit en plaatst ze in een kunstcontext. Zo wijst ze ons op onze dubbele moraal. En dat wordt door het publiek vaak als zeer choquerend ervaren.

Tinkebell gaat ver voor haar kunst. Ze zoekt steeds de uiterste consequentie van haar thema op. Toen ze het dreigende probleem van het fosfaattekort op de kaart wilde zetten, een noodzakelijk ingrediënt voor kunstmest, besloot ze zichzelf te laten steriliseren. Want als er straks niet genoeg voedsel meer is om de wereldbevolking in leven te houden, waarom zou zij dan nog een kind op de wereld zetten? In de film die ze daar als kunstproject over maakte, Save the Children, stort ze zich als een Michael Moore-achtige filmmaker op wetenschappers, artsen en politici. Maar ze richt ook de camera op zichzelf, als ze huilend wakker wordt uit haar narcose. Is ze activist, journalist, kunstenaar of documentairemaker? Die grenzen zijn in haar oeuvre diffuus. Tinkebell is het allemaal.