Verdikkingsmiddelen zijn écht dikmakers

De synthetische bindmiddelen carboxymethylcellulose en polysorbaat-80 in soep, saus, ijs en toetjes ontregelen de darmen.

Verdikkingsmiddelen in kant-en-klare toetjes, soepen, sauzen, maaltijden en ook ijsjes kunnen bij mensen darmontstekingen veroorzaken en tot gewichtstoename leiden. Het is een veronderstelling, goed onderbouwd met onderzoek bij muizen. Het wetenschappelijke tijdschrift Nature publiceerde gisteren de resultaten van onderzoekers uit Atlanta en New York.

Voedselfabrikanten gebruiken verdikkingsmiddelen om vloeibare voeding stroperiger te maken, om water en vet blijvend goed te mengen en om water te binden. Dus om goedkoop water te kunnen verkopen, zeggen de critici dan. In ijs zit bindmiddel voor de smeuïgheid van bevroren ijs, en om gesmolten ijs toch nog wat vastheid te geven. Dus tegen geklieder.

Naast traditionele bindmiddelen als gelatine, maizena en aardappelmeel zijn voor industrieel gebruik krachtiger, synthetische verdikkingsmiddelen ontwikkeld, met E-nummers.

De onderzoekers lieten hun proefmuizen een oplossing van één procent carboxymethylcellulose (E466) of polysorbaat-80 (E433) drinken. De dosis is fors, omdat de dieren alleen drinkwater met de verdikkingsmiddelen kregen, maar het zijn toegestane concentraties in voedingsmiddelen.

Die twee E-nummers zijn gekozen uit een lange reeks van gemodificeerde zetmelen en moleculen die bestaan uit een deel dat makkelijk vet bindt en een deel dat makkelijk water bindt.

Carboxymethylcellulose (CMC) is de oudste van de twee; het wordt al bijna 100 jaar gemaakt. Cellulose zelf, een voor mensen slecht verteerbaar plantenzetmeel, lost niet goed op in water, maar door er kleine moleculen met veel zuurstofatomen (carboxy-groepen) aan te synthetiseren verandert dat dramatisch. CMC wordt niet alleen in voedingsmiddelen gebruikt, maar bijvoorbeeld ook in cosmetica, tandpasta’s, medicijnen, in de papier- en verfindustrie – en zelfs in de olie-industrie, waar een met CMC stroperig gemaakte boorvloeistof wordt gebruikt. CMC is, zeggen de onderzoekers in Nature, niet goed onderzocht. Het heeft in de VS de status Generally Regarded As Safe (GRAS).

Polysorbaat-80 en zijn varianten stammen uit de jaren veertig en zijn in de decennia erna getest op acute giftigheid, kankerverwekkendheid en ziekten in het nageslacht. Het idee dat de bindmiddelen de darmfunctie verstoren is een jaar of tien oud.

In de nu gepubliceerde grondige studie raakte bij muizen de slijmlaag aangetast die in de darmen helpt om de darmbacteriën in toom te houden. Het is met microscopie en biochemische experimenten aangetoond. De invloed van de daardoor veranderde darmflora is met poeptransplantaties getest. Er ontstaan milde ontstekingsreacties en een verstoorde stofwisseling.

De onderzoekers denken dat het toegenomen gebruik van de verdikkingsmiddelen heeft bijgedragen aan de vetzuchtepidemie en de toename van darmziekten.