Russische oppositiepoliticus Boris Nemtsov doodgeschoten

Het bedekte lichaam van Boris Nemtsov, met op de achtergrond de Pokrovkathedraal. Foto Reuters / Pavel Bednyakov

De Russische oppositiepoliticus Boris Nemtsov is vandaag in het centrum van Moskou doodgeschoten. Dat heeft het Russische ministerie van Binnenlandse Zaken bevestigd, melden Russische media.

Volgens het Russische ministerie van Binnenlandse Zaken liep Nemtsov met een vrouw over een brug nabij het Kremlin toen meerdere mannen hem vanuit een witte auto onder vuur namen. Hij werd vier keer geraakt. Een onderzoekscommissie spreekt van zeker zeven schoten die zijn afgevuurd. Nemtsov werkte aan een rapport waarin bewijs werd gepresenteerd van directe Russische betrokkenheid bij de separatistische opstand in Oost-Oekraïne, schrijft persbureau AP.

Fel criticus Poetin

Nemtsov was in de jaren negentig vicepremier onder president Boris Jeltsin. Hij gold als fel criticus van de huidige Russische president Vladimir Poetin en voerde actie tegen het terugdraaien van de democratie en het inperken van burgerrechten. Hij was vicevoorzitter van de liberale Republikeinse Partij van Rusland - Volksvrijheidspartij (RPR-PARNAS).

Nemtsov is 55 jaar geworden. Hij laat een vrouw en vier kinderen achter. Eerder vandaag tweette hij nog een oproep voor een antioorlogsdemonstratie op zondag:

Twitter avatar BorisNemtsov Boris Nemtsov Антивоенный антикризисный Марш Весна. На Эхе http://t.co/QbVeclFZ1z

Twee uur voor zijn dood werd hij nog geïnterviewd op de kritische radiozender Echo Moskvy:

Twitter avatar dmitryzaksAFP Dmitry Zaks #Nemtsov doing @EchoMskRu radio interview hours before being shot dead in #Moscow @aavst http://t.co/WxmAqBC0N0

In een interview van 10 februari met het Russische Sobesednik zei Nemtsov nog dat hij hoopte dat Poetin hem niet zou laten vermoorden. In een interview in 2012 met NRC Handelsblad zei hij:

“Rusland bevindt zich op dit ogenblik weer waar het in 1988 was. Ik heb dan ook geen enkele reden tot euforie. Al helemaal niet als ik die ontoerekeningsvatbare Poetin zie, die oneindig veel minder adequaat op de situatie reageert dan Gorbatsjov toen.”

Twitter avatar RobPulseNews Silver Surfer Appears to be the 1st photo of body of Boris #Nemtsov, shot dead near Kremlin in central #Moscow tonight.
@IlyaYashin http://t.co/3QEFozn45R

Schutter onbekend

De politie maakt een klopjacht op de schutter of schutters. Over de identiteit van de dader is niets bekend. De politie heeft in de hoofdstad meerdere controleposten neergezet.

Chris Hensen, oud-Oost-Europaredacteur over de invloed van Nemtsov:

“Nemtsov was een liberale oppositieleider die vroeger belangrijk was. De laatste jaren had hij aan invloed ingeboet doordat hij slechts een kleine groep mensen aansprak: de liberale intelligentsia van Moskou. Nemtsov werd in het Westen lang gezien als het gezicht van de oppositie, mede vanwege zijn liberale opvattingen. Hoewel hij in Rusland binnen de dissidentenbeweging niet zo zeer die status had.”

Onderzoek moord onder ‘persoonlijk toezicht’ Poetin

Poetin heeft de moord op Nemtsov veroordeeld. Het staatshoofd liet via een woordvoerder aan persbureau TASS weten dat de schietpartij op een huurmoord lijkt en dat het mogelijk om een “provocatie” gaat.

De president heeft een onderzoek bevolen naar de moord, dat onder zijn “persoonlijke controle” zal komen te staan. Het onderzoek wordt uitgevoerd door de Nationale Recherchecommissie, het ministerie van Binnenlandse Zaken en de inlichtingendienst FSB. Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch dringt erop aan dat het onderzoek “grondig” en “onpartijdig” zal zijn.

Van presidentskandidaat tot bijrol

Nemtsovs politieke hoogtijdagen lagen tussen 1991 en 1997. Als gouverneur van Nizjni Novgorod voerde hij politieke en economische hervormingen door die zijn provincie tot bloei brachten en hem immens populair maakten. In 1997 gold hij als vicepremier als serieuze kanshebber voor de presidentsverkiezingen van 2000.

De roebelcrisis van 1998 maakte aan alles abrupt een einde. Nemtsov moest onder druk van de Doema aftreden. Voor hem bleef slechts een bijrol over als leider van een kleine oppositiepartij. Vladimir Poetin won in 2000 de presidentsverkiezingen en Nemtsovs partij verdween door machinaties van het Kremlin in 2007 uit het parlement.

Nemtsov bij een oppositieprotest

Nemtsov bij een oppositieprotest. EPA / Yuri Kochetkov

In 2004 steunde Nemtsov de Oranjerevolutie in buurland Oekraïne. Hij was adviseur van het Oekraïense staatshoofd Viktor Joesjtsjenko, die na een campagne met politica Joelia Timosjenko bij de verkiezingen presidentskandidaat Viktor Janoekovitsj zou verslaan.

Op de dood van Nemtsov wordt uit alle hoeken gereageerd. De Amerikaanse president Obama roept Rusland op spoedig een “onpartijdig en transparant onderzoek” uit te voeren en de dader te berechten. De Oekraïense president Petro Porosjenko vindt het “moeilijk te geloven” dat Nemtsov, bondgenoot wat betreft de pro-westerse koers in Oekraïne, is vermoord. Europees Commissaris en oud-minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans is “geschokt”:

Kasparov: Nederland moet zich assertiever opstellen

Een van de felste dissidenten is nu oud-wereldkampioen schaken Gary Kasparov, in 2007 presidentskandidaat, die vaak samen met Nemtsov heeft gedemonstreerd. In een interview met NRC Handelsblad dat vandaag verschijnt, zegt hij dat de Nederlandse regering zich veel assertiever moet opstellen tegenover de Russische president Poetin. Nederland, zegt Kasparov, is “doodsbang om de confrontatie met Poetin aan te gaan.”

Twitter avatar Kasparov63 Garry Kasparov Devastated to hear of the brutal murder of my long-time opposition colleague Boris Nemtsov. Shot 4 times, once for each child he leaves.

Lees later vandaag in NRC Handelsblad het interview met Garry Kasparov en nu een interview met Nemtsov uit 2012: ‘Russisch protest is niet meer te stoppen‘ (€).