Pas na een bezetting worden de studenten gehoord

De studenten willen meer inspraak. Ze zijn „voor het eerst echt gehoord”.

Ed van Thijn bij het Maagdenhuis. Foto ANP

Demonstreren heeft dus zin. Een student mag straks de universiteit meebesturen. En talen zoals Roemeens en Hebreeuws blijven langer bestaan als zelfstandige studie, ook al is er weinig belangstelling. Het is de eerste winst voor studenten van de Universiteit van Amsterdam (UvA) die zich al weken verzetten tegen het bestuur. Voldoende is het voor de studenten niet – afgelopen nacht sliepen er opnieuw actievoerders in het Maagdenhuis, het bestuursgebouw van de UvA.

1 Waarom demonstreren studenten van de UvA?

Ze vinden de universiteit „ondemocratisch”. Vooral studenten aan de faculteit geesteswetenschappen zijn boos. Die faculteit moet van het bestuur 7 miljoen euro bezuinigen op een begroting van 82 miljoen euro, omdat vooral kleine talenstudies te weinig studenten trekken. Het plan is de kleine talen te schrappen als zelfstandige studies, en onder te brengen bij bredere opleidingen. Ook verdwijnen 98 van de 700 voltijdbanen, waaronder 78 onder wetenschappelijk personeel. De studenten willen meebeslissen over zulke plannen. In een manifest eisen de demonstranten, die zich De Nieuwe Universiteit noemen, onder meer democratische verkiezingen van het bestuur, vaste contracten voor medewerkers en een einde aan het ‘rendementsdenken’.

Dat laatste is ook een zorg van het UvA-bestuur. De overheid rekent universiteiten deels af op de snelheid van afstuderen, wat ten koste zou gaan van de kwaliteit. Het bestuur zegt ook niet per se tegen meer inspraak te zijn, maar wil daarin niet zo ver gaan als de studenten en zou graag eerst een publiek debat daarover voeren.

2 Is de UvA zo ondemocratisch?

De bezetters willen dat de UvA zorgt voor meer inspraak van studenten en meer autonomie voor de departementen. Het bestuur wijst op Haagse regels. Studenten en docenten hebben minder te zeggen sinds in 1997 de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek is gewijzigd. Instemmingsrechten werden deels omgezet in adviesrechten, medebestuur werd deels medezeggenschap.

Dat neemt niet weg dat het voor bestuursvoorzitter Louise Gunning de tweede keer is dat ze studenten en docenten niet meekrijgt met een hervorming. Twee jaar geleden sneuvelden haar plannen voor een fusie tussen de bètastudies van de UvA en de Vrije Universiteit (VU) in een vergadering van de medezeggenschapsraden. Werkgroepen met studenten en docenten moeten nu zorgen voor nieuwe plannen.

Ook bij geesteswetenschappen werden in december werkgroepen ingesteld, na kritiek op de eerste versie van de toekomstplannen. Toch hield het bestuur vast aan de verdwijning van kleine talen als zelfstandige studies. Gisteren werd dat teruggedraaid, voor in elk geval twee jaar. Ook kan de faculteit nieuwe, brede opleidingen financieren, volgens decaan Frank van Vree door een andere verdeling van het geld.

3 Speelt dit ook op andere universiteiten?

De geesteswetenschappen staan al jaren onder druk, ook op andere universiteiten. De Rijksuniversiteit Groningen schrapte in 2012 al zelfstandige talenstudies door ze als vakken onder te brengen in een brede bacheloropleiding. De VU deed een jaar later hetzelfde. Ook in Utrecht en Leiden gingen kleine talen op in brede studies.

De universiteiten doen dit omdat de belangstelling voor kleine talen laag is – sommige opleidingen hebben slechts enkele aanmeldingen per jaar. En het ministerie wil minder opleidingen. Het idee is dat studenten in bredere studies minder snel van opleiding zouden wisselen.

Massaal protest op andere faculteiten bleef destijds uit, maar ook studenten van andere universiteiten willen meer inspraak. AKKU, de studentenvakbond bij de Radboud Universiteit, pleit al jaren voor een wettelijk verplichte ‘student-assessor’ met een adviesrol in het van bestuur. En in Groningen hebben studenten gisteren de actiegroep Nieuwe Universiteit van Groningen aangekondigd.

4 Waarom demonstreren studenten van de UvA wel massaal?

„Het is de plek waar de bom het eerst barst”, zei geesteswetenschappendecaan Frank van Vree, eerder deze week. De studenten en medewerkers in de hoofdstad zijn nu eenmaal mondiger, zei hij. Daarbij vinden journalisten – vooral van kranten – makkelijker de weg naar de UvA dan naar andere universiteiten. „Ik weet niet of protest in Groningen net zoveel rumoer had opgeleverd in de pers”, zei een van de docenten bij de bezetting.

5 Wat vindt de minister van de onvrede van de studenten?

Minister Jet Bussemaker (Onderwijs, PvdA) sprak gisteren met vertegenwoordigers van de landelijke studentenverenigingen en de UvA-demonstranten. Ze zei zich te herkennen in enkele van de problemen – zoals de zorg over rendementsmaatregelen – maar wees een bezetting af als middel. Bussemaker ziet meer in „stap voor stap samen optrekken en waar nodig verbeteringen aanbrengen”. Ze riep studenten en bestuur van de UvA op met elkaar in gesprek te gaan. Ook wees ze op een wetsvoorstel voor meer medezeggenschap dat nu bij de Raad van State ligt. Bij de recentelijk aangenomen wet voor het sociaal leenstelsel hoort ook instemmingsrecht voor studenten op de begroting.

Een bezetter van het Maagdenhuis voelde zich „voor het eerst echt gehoord”. Tom Hoven, voorzitter van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb), was minder te spreken over de bijeenkomst: „De minister neemt geen verantwoordelijkheid voor de landelijke problemen in het hoger onderwijs.” De student staat niet centraal, vindt de LSVb. De studentenbond pleit voor meer zeggenschap van studenten over hoe hun opleiding en leerweg eruitziet.

6 Wil het bestuur van de UvA met de demonstranten onderhandelen?

Eerst niet, gisteren wel. Het bestuur wilde niet in gesprek zolang het Bungehuis was bezet. Dat hinderde het onderwijs en onderzoek, volgens haar. De twee partijen kwamen bij elkaar na bemiddeling van de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan (PvdA). Tot een akkoord leidde dat niet.

Een nieuwe protestmars ontaardde in de bezetting van het Maagdenhuis. Daar kon bestuursvoorzitter Gunning – toch al niet populair omdat ze de bezetters een dwangsom van 100.000 euro had willen opleggen – de menigte niet overtuigen. Van der Laan trad opnieuw op als bemiddelaar, en deed dat beter. Gisteren deed het bestuur concessies: een student-lid in het college van bestuur en het plan waarbij de kleine talentstudies nog in ieder geval twee jaar extra zelfstanding blijven bestaan.

7 Hebben de bezetters hun doel nu bereikt?

Nee, een woordvoerder van Humanities Rally – de protestbeweging van de faculteit geesteswetenschappen – en een bezetter van De Nieuwe Universiteit noemen de eerste toezeggingen slechts een begin. Ze vinden het niet duidelijk wat de rechten zullen zijn van een student-lid in het bestuur en hoe die wordt gekozen of benoemd. Voor het beëindigen van de bezetting willen ze meer toezeggingen van het bestuur, op weg naar een democratische universiteit.