Maar ze gaan nog niet naar huis

studentenprotesten

Een ouderwetse bezetting is een goed middel om concessies los te krijgen, blijkt. Gisteren werd er ineens wel onderhandeld. UvA-studenten krijgen meer inspraak en de kleine talenstudies blijven.

Demonstreren heeft dus zin. Een student mag straks de universiteit meebesturen. En kleine talen zoals Roemeens en Hebreeuws blijven langer bestaan als zelfstandige studie, ook al is er weinig belangstelling. Het is de eerste winst voor studenten van de Universiteit van de Amsterdam (UvA) die zich al wekenlang verzetten tegen het bestuur. Genoeg is het voor de studenten niet – woensdagnacht sliepen er opnieuw actievoerders in het Maagdenhuis, het bestuursgebouw van de universiteit.

1 Waarom demonstreren studenten van de UvA?

De studenten zijn het niet eens met het „ondemocratische” beleid van de universiteit. Vooral studenten aan de faculteit geesteswetenschappen zijn boos. De faculteit moet van het bestuur 7 miljoen euro bezuinigen op een begroting van 82 miljoen euro. In een plan van de faculteit staat dat kleine talen (zoals Slavische talen, Scandinavische talen en Nieuwgrieks) verdwijnen als zelfstandige studie. En er sneuvelen 98 van de 700 voltijdbanen, waaronder 78 onder wetenschappelijk personeel. De studenten eisen dat zij mogen meebeslissen over bezuinigingsplannen. Ook eisen ze het opstappen van het college van bestuur. In een manifest vragen de demonstranten, die zich De Nieuwe Universiteit noemen, onder meer om: democratische verkiezingen van het universiteitsbestuur, vaste contracten voor medewerkers en een eind aan het ‘rendementsdenken’ – het financieren van onderwijs op basis van kwantiteit in plaats van kwaliteit.

2 Is de UvA zo ondemocratisch?

De bezetters willen dat de UvA zorgt voor meer inspraak van studenten en meer autonomie voor de departementen. Het bestuur wijst op Haagse regels. Studenten en docenten hebben minder te zeggen sinds in 1997 de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek is gewijzigd. Instemmingsrechten werden deels omgezet in adviesrechten, medebestuur werd deels medezeggenschap.

Dat neemt niet weg dat het voor bestuursvoorzitter Louise Gunning de tweede keer is dat ze studenten en docenten niet meekrijgt met een hervorming. Twee jaar geleden sneuvelden haar plannen voor een fusie tussen de bètastudies van de UvA en de Vrije Universiteit (VU) in een vergadering van de medezeggenschapsraden. Er was toen wel bredere steun voor plannen uit werkgroepen van studenten en docenten.

Ook bij de faculteit geesteswetenschappen werden afgelopen december werkgroepen ingesteld, na kritiek op de eerste versie van de toekomstplannen. Toch hield het bestuur vast aan de verdwijning van kleine talen als zelfstandige studies. Gisteren werd dat alsnog teruggedraaid, voor in elk geval twee jaar. Ook krijgt de faculteit extra geld voor nieuwe, brede opleidingen.

3 Speelt dit ook op andere universiteiten?

De geesteswetenschappen staan al jaren onder druk, ook op andere universiteiten. De Rijksuniversiteit Groningen schrapte in 2012 al talenopleidingen door ze als vakken onder te brengen in een brede bacheloropleiding. De Vrije Universiteit in Amsterdam deed een jaar later hetzelfde. Ook in Utrecht en Leiden verdwenen kleine talen als zelfstandige studies.

De universiteiten doen dit omdat de belangstelling voor kleine talen laag is – sommige opleidingen hebben slechts enkele aanmeldingen per jaar. En het ministerie wil het aantal opleidingen in Nederland verminderen. In brede bachelors zouden studenten minder vaak van opleiding wisselen – met minder uitval onder studenten als gevolg.

De faculteiten geesteswetenschappen die opleidingen schrapten, kregen kritiek van decanen en studenten, net als op de UvA. Maar massaal protest bleef uit.

Wel roepen studenten ook op andere universiteiten om meer inspraak. AKKU, de studentenvakbond voor studenten van de Radboud Universiteit Nijmegen, pleit voor een wettelijk verplichte ‘student-assessor’ met een adviesrol in het college van bestuur. En in Groningen hebben studenten gisteren bij een vergadering van de universiteitsraad de oprichting van de actiegroep Nieuwe Universiteit van Groningen aangekondigd.

4 Waarom demonstreren studenten van de UvA wel massaal?

„Het is de plek waar de bom het eerst barst”, zei Frank van Vree, decaan geesteswetenschappen van de UvA, eerder deze week. De studenten en medewerkers in de hoofdstad zijn nu eenmaal mondiger, zei hij, ook vanuit historisch perspectief. Zoals andere decanen dan Van Vree zeggen: zou een bezetting van een pand van de Universiteit Maastricht dezelfde aandacht hebben gekregen als de inname van Bungehuis en Maagdenhuis, op fiets- en tramafstand van veel landelijke media? De dagelijkse aanloop in de laatste dagen van de bezetting zei voldoende.

5 Wat vindt de minister van de onvrede van de studenten?

Minister Jet Bussemaker (Onderwijs, PvdA) sprak gisteren met vertegenwoordigers van de landelijke studentenverenigingen en de UvA-demonstranten. Ze zei zich te herkennen in enkele van de problemen, maar wees een bezetting af als middel. Bussemaker ziet meer in „stap voor stap samen optrekken en waar nodig verbeteringen aanbrengen”. Ze riep studenten en bestuur van de UvA op met elkaar in gesprek te gaan. Ook wees ze op een wetsvoorstel voor meer medezeggenschap dat nu bij de Raad van State ligt. Bij de recent aangenomen wet voor het sociaal leenstelsel hoort ook instemmingsrecht voor studenten op de begroting.

Een bezetter van het Maagdenhuis voelde zich „voor het eerst echt gehoord”. Tom Hoven, voorzitter van de Landelijke Studentenvakbond, was minder te spreken over de bijeenkomst: „De minister neemt geen verantwoordelijkheid voor de landelijke problemen in het hoger onderwijs.”

6 Wil het bestuur van de UvA met de demonstranten onderhandelen?

Eerst niet, gisteren wel. Het bestuur wilde niet in gesprek zolang het Bungehuis was bezet. Dat hinderde het onderwijs en onderzoek, volgens haar. De twee partijen kwamen bij elkaar na bemiddeling van de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan. Tot een akkoord leidde dat niet. Een nieuwe protestmars ontaardde in de bezetting van het Maagdenhuis. Daar kon bestuursvoorzitter Gunning – toch al niet populair nadat ze de bezetters een dwangsom van 100.000 euro wilde opleggen – de menigte niet overtuigen. Van der Laan trad opnieuw als bemiddelaar op, en deed dat beter. Gisteren deed het bestuur concessies: een student-lid in het College van Bestuur en een aangepast plan voor de geesteswetenschappen.

7 Hebben de bezetters hun doel nu bereikt?

Nee, een woordvoerder van Humanities Rally – de protestbeweging van de faculteit geesteswetenschappen – en een bezetter van De Nieuwe Universiteit noemen de eerste toezeggingen slechts een begin. Ze vinden het niet duidelijk wat de rechten zullen zijn van een student-lid in het bestuur en hoe die wordt gekozen of benoemd. Voor het beëindigen van de bezetting willen ze meer toezeggingen van het bestuur, op weg naar een democratische universiteit.