Ik strijd, ik ben iemand

Somaliërs integreren slecht en radicaliseren. Heeft Nederland een ‘slapende cel’?

Een gedode jihadist in Mogadishu. Foto Mohamed Dahir/AFP/Getty Images beeldbewerking studio nrc

Dat er Nederlandse jihadisten in Syrië en Irak vechten, wisten we al. Maar ze vechten ook in Somalië, als lid van terreurgroep Al-Shabaab. De jihadstrijders beschikken over een Nederlands paspoort. De meesten van hen zijn verhuisd naar het Verenigd Koninkrijk. Een van hen pleegde afgelopen vrijdag een zelfmoordaanslag; de vrouw blies zichzelf op in een hotel in de Somalische hoofdstad Mogadishu. Het kostte 25 mensen het leven, onder wie twee parlementsleden. Onzeker is of de tweede aanslagpleger ook een Nederlander is.

Wanneer het over jihadstrijders gaat, gaat het meestal over Marokkaanse Nederlanders die geradicaliseerd zijn. Niet over Somaliërs. Toch zijn heel wat Somalische Nederlanders op jihad. Meerdere jongeren die in Syrië vechten voor een kalifaat, zijn van Somalische komaf. Ze hebben zich aangesloten bij terreurbewegingen als de Islamitische Staat (IS). Ook zijn er Somaliërs die terugkeren naar hun geboorteland om voor Al-Shabaab te vechten, dat van Somalië een islamitische staat wil maken.

Al-Shabaab heeft onder de meeste Somalische Nederlanders een slechte naam, vanwege de vele doden die de beweging op haar geweten heeft. Toch zijn sommige Somalische jongeren ontvankelijk voor de boodschap van de terreurgroep. Enkele Haagse jongeren die eind 2013 naar Syrië vertrokken en daar gesneuveld zouden zijn, werden in 2009 opgepakt op weg naar een Somalisch jihadtrainingskamp. Ze werden vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs. In datzelfde jaar werd Mohamud S.O. opgepakt in een asielzoekerscentrum in Dronten. Hij ronselde in de Verenigde Staten jongeren voor Al-Shabaab, van wie enkelen een zelfmoordaanslag hebben gepleegd.

Heimelijke financiering

Een voormalig commandant van Al-Shabaab zei in 2012 tegen de BBC dat de terreurbeweging een slapende cel in Nederland heeft. Somaliërs zouden hier klaarstaan om aanslagen te plegen. De commandant was overgelopen en zat in een beschermingsprogramma van de Somalische interim-regering. Een jaar later maakte inlichtingendienst AIVD bekend dat Al-Shabaab vanuit Nederland actief wordt ‘ondersteund’. Nederlanders zouden de beweging heimelijk financieren en propagandamateriaal van Al-Shabaab verspreiden.

Vorig jaar werd een 30-jarige Somalische vrouw uit het Zeeuwse Terneuzen opgepakt voor het financieren van Al-Shabaab. Ze zou met twee Amerikaanse vrouwen een netwerk hebben gevormd dat zogenaamd geld inzamelde voor weeskinderen. In werkelijkheid werd het geld doorgesluisd naar Al-Shabaab. De Verenigde Staten vroegen om haar uitlevering.

Er zijn dus ook Somaliërs die niet in hun geboorteland op jihad gaan, maar kiezen voor de strijd in Syrië. Een van hen is Mohamed Abdiuwahab A. uit Delft. Hij vocht in 2013 een half jaar in Syrië. Na zijn terugkeer werd hij vorig jaar opgepakt omdat hij van plan zou zijn een overval te plegen in de haven van Scheveningen. Met de buit wilde hij de jihad financieren, vermoedt justitie. Hij zit nog vast.

De bekendste Nederlands-Somalische jihadganger komt uit Groningen en is blind. Taymullah al-Somali wordt de man genoemd. Ook hij zou in 2013 naar Syrië zijn gereisd. Op internet circuleren foto’s waarop hij in een lang gewaad poseert met IS-strijders. Op één van de foto’s draagt hij een machinegeweer. Onduidelijk is of hij het wapen kan hanteren – hij is immers blind. Het Dagblad van het Noorden meldde deze week dat politiediensten er rekening mee houden dat hij is teruggekeerd naar Groningen.

Vatbaar voor radicalisering

Somalische jongeren zijn extra vatbaar voor radicalisering, blijkt uit onderzoek naar extremisme binnen de Somalische gemeenschap. Het Tilburgse instituut IVA concludeerde in 2010 dat Somalische jongeren zich vaker aangetrokken lijken te voelen tot de orthodoxe of fundamentalistische islam. Uit een studie van de Universiteit van Amsterdam blijkt dat salafistische moskeeën in Nederland relatief vaak worden bezocht door Somaliërs. Het rapport van IVA noemt diverse oorzaken. Door gebrekkige opleiding, een gesloten cultuur en onverwerkte oorlogtrauma’s integreren Somaliërs slecht in Nederland. De helft van hen leeft in Nederland van een bijstandsuitkering. Bij andere niet-westerse migranten is dit 12 procent.

Die slechte maatschappelijke positie en hun frustratie hierover maakt Somaliërs kwetsbaar voor radicalisering. Bij Somalische jongeren speelt mee dat zij sterk op zoek zijn naar een eigen identiteit. Ze voelen een brede kloof met de Nederlandse maatschappij, maar ervaren ook een kloof met hun land van herkomst. Ze identificeren zich niet meer zo sterk met hun familieclan, zoals hun ouders, en zijn minder gericht op Somalië. Ze voelen zich vaker moslim dan Somaliër. Een orthodoxe religie is voor hen een manier om hun identiteit vorm te geven, schrijven de onderzoekers.