House of Cards had het niet kunnen bedenken

Volgende week komt Netanyahu naar Washington. Niet om Obama te ontmoeten, maar om het Congres toe te spreken over Iran. De relatie tussen beide regeringsleiders was nog nooit zo slecht.

President Barack Obama en premier Netanyahu – hier te zien voor het Witte Huis in 2009 – voeren nu openlijk campagne tegen elkaar. De inzet: Irans nucleaire programma. Foto EPA/LAWRENCE JACKSON

De relatie tussen de bondgenoten Amerika en Israël is niet altijd goed geweest. Er waren dipjes, zoals in de jaren van Bill Clinton, die een moeizame verhouding met Benjamin Netanyahu had. Er is af en toe een crisis geweest, bijvoorbeeld toen president George Bush sr. en premier Yitzhak Shamir botsten over vredesplannen in 1991.

Maar nooit eerder liep het zo uit de hand als op dit moment. President Barack Obama en premier Netanyahu voeren nu openlijk campagne tegen elkaar, en doen niet eens meer alsof er sprake is van een werkrelatie tussen hen beiden.

Netanyahu boycot Democraten

Het dieptepunt wordt volgende week dinsdag bereikt. Het wordt ‘politiek drama dat de schrijvers van House of Cards niet hadden kunnen verzinnen’, schreef de Israëlische krant Ha’aretz. Volgende week komt Netanyahu naar Washington. Niet om Obama te ontmoeten, maar om even verderop het Congres toe te spreken over het gevaar van Irans nucleaire programma.

Netanyahu zal het Congres, dat door Republikeinen wordt gedomineerd, oproepen Obama’s Iran-politiek te dwarsbomen. Obama onderhandelt met de Iraanse regering over de toekomst van hun nucleaire programma. Volgens Netanyahu legitimeert Obama daarmee een Iran met kernwapens, en vormen de gesprekken in Genève daarom een regelrechte bedreiging voor Israël.

Netanyahu doet hiermee twee dingen. Ten eerste is het optreden voor zijn politieke toekomst van levensbelang. Israël kiest in maart een nieuwe Knesset, en Likoed heeft van Iran het centrale thema in de campagne gemaakt. Met dit optreden zal hij het debat in die richting kunnen sturen.

Een ongekende diplomatieke rel

Maar het is hem ook om de Amerikaanse politiek te doen. Hij spreekt in het Congres op uitnodiging van de Republikeinen en weigert Democratische senatoren te ontmoeten (ook senatoren die sterk pro-Israël zijn). Veel Democraten zullen de speech boycotten. Door alleen met Republikeinen om te gaan, stuurt hij een boodschap aan de Amerikaanse kiezer, die volgend jaar een nieuwe president aanwijst: met Democraten wil Israël niet langer omgaan.

Het gevolg is een ongekende. ondiplomatieke rel. Het Witte Huis beschuldigt Netanyahu van „destructieve politiek”. Minister John Kerry (Buitenlandse Zaken) verscheen gisteren in het Congres om Netanyahu zwart te maken. Hij herinnerde de Congresleden aan een eerder bezoek aan het Capitool, in 2002. Toen pleitte Netanyahu (destijds niet als politicus) hier voor militair ingrijpen in Irak. Hij wist zeker dat Saddam Hussein kernwapens aan het ontwikkelen was. „De vraag is niet óf het regime in Irak moet worden onttroond, maar wanneer dat moet gebeuren”, aldus Netanyahu destijds. Kerry: „We weten allemaal wat er daarna gebeurd is.”

Obama en Netanyahu hebben al jarenlang een moeilijke werkverhouding. Hun samenwerking kent talloze incidenten. Van een openlijke terechtwijzing door Netanyahu in het Oval Office over de geschiedenis van het jodendom, tot de anonieme Amerikaanse diplomaat die de premier uitmaakte voor ‘chickenshit’. Het zijn ten dele politieke meningsverschillen, met name over de nederzettingenpolitiek in bezet Palestijns gebied.

Maar er zit, schreef de invloedrijke analist Peter Beinart in The Crisis of Zionism, ook een persoonlijk wantrouwen achter. Obama herinnert Netanyahu aan de morele plichten van de democratie, Netanyahu vindt Obama naïef over het Midden-Oosten.

Een uitgesproken ambassadeur

Netanyahu breekt in Washington met de ongeschreven regel dat Israël en de VS zich niet openlijk bemoeien in elkaars politieke kwesties. Dat ligt voor een belangrijk deel aan de nieuwe Israëlische ambassadeur in Amerika, Ron Dermer. Hij is geen carrièrediplomaat, maar een politiek consultant met sterke politieke voorkeuren. Hij groeide als Amerikaan op in Florida, en werd een actieve Republikein. In 2005 ging hij op de Israëlische ambassade in Washington werken en ruilde hij zijn paspoort in.

Al jaren geldt Dermer als de naaste vertrouweling van Netanyahu. Hij heeft een unieke toegang tot de premier, die weinig politieke vrienden heeft. Het was Dermer die met de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, John Boehner, afspraken maakte over de stunt van volgende week.

Dermer zelf ontkent dat Netanyahu komt spreken om te lobbyen tegen Obama. In het tijdschrift The Atlantic zegt hij: „Ik weet dat mensen hier een persoonlijk of partijpolitiek probleem van willen maken. Maar dat is het niet. Het gaat om een onderwerp dat de toekomst van ons land raakt.” Netanyahu, zegt Dermer, heeft „diep respect” voor Obama.

Toch gaat de Iran-campagne door. Gisteren zette de Israëlische ambassade een fotomontage op Twitter. Het was een krant uit maart 2025, met doemberichten over Iran: executies, de bouw van een plutoniumreactor, en hoge benzineprijzen in de Verenigde Staten.