Een ongekende diplomatieke rel

Komende dinsdag spreekt Netanyahu het Congres toe. Nooit eerder waren de verhoudingen zo kil.

Foto Saul Loeb/AFP

De relatie tussen de bondgenoten Amerika en Israël is niet altijd goed geweest. Er waren dipjes, zoals onder Clinton, die een moeizame verhouding met Netanyahu had. Af en toe was er crisis, zoals met president Bush sr. en premier Shamir in 1991 over vredesplannen. Maar nooit liep het zo uit de hand als nu. President Obama en premier Netanyahu voeren campagne tegen elkaar, en de regeringsleiders veinzen niet eens dat er een werkbare relatie is.

Het dieptepunt wordt dinsdag bereikt. Dan komt Netanyahu naar Washington. Niet voor Obama, maar om het Congres toe te spreken over het gevaar van Irans nucleaire programma. Hij zal het Congres, door Republikeinen gedomineerd, oproepen de Iranpolitiek van Obama te dwarsbomen. Die praat met Teheran. Volgens Netanyahu legitimeert hij zo een Iran met kernwapens, en vormen de gesprekken in Genève een bedreiging voor Israël.

Netanyahu’s optreden is voor zijn politieke toekomst van levensbelang. Israël kiest in maart een nieuwe Knesset, en Likud heeft van Iran het centrale campagnethema gemaakt. Het is hem ook om de Amerikaanse politiek te doen. Hij spreekt in het Congres op uitnodiging van de Republikeinen, en weigert zelfs pro-Israëlische Democratische senatoren te ontmoeten. Veel Democraten boycotten de speech. Door alleen Republikeinen te treffen stuurt hij een boodschap aan de Amerikanen, die in 2016 een nieuwe president kiezen: met Democraten wil Israël niet langer omgaan.

Gevolg is een ongekende ondiplomatieke rel. Het Witte Huis beschuldigt Netanyahu van „destructieve politiek”. Minister Kerry (Buitenlandse Zaken) verscheen gisteren in het Congres om Netanyahu zwart te maken. Hij herinnerde de Congresleden aan een eerder bezoek aan het Capitool, in 2002. Toen pleitte Netanyahu (niet als politicus) voor militair ingrijpen in Irak. Hij wist zeker dat Saddam kernwapens ontwikkelde. „De vraag is niet óf het regime in Irak moet worden onttroond, maar wanneer”, zei Netanyahu destijds. Kerry: „We weten allemaal wat daarna gebeurde.”

De samenwerking tussen Obama en Netanyahu kent vele incidenten, van een terechtwijzing door Netanyahu in het Oval Office over de Joodse historie, tot de anonieme VS-diplomaat die hem chickenshit noemde. Politieke meningsverschillen, vooral over de nederzettingenpolitiek. Maar, schreef analist Beinart in The Crisis of Zionism, ook een persoonlijk wantrouwen. Obama herinnert Netanyahu aan de morele plichten van de democratie. Netanyahu vindt hem naïef over het Midden-Oosten.

Netanyahu breekt met de ongeschreven regel dat Israël en de VS zich niet openlijk bemoeien met elkaars politieke kwesties. De nieuwe Israëlische ambassadeur in Washington, Dermer, is een consultant met sterke politieke voorkeuren. Hij groeide als Amerikaan op in Florida, en werd een actieve Republikein. In 2005 ging hij op de Israëlische ambassade in Washington werken, en ruilde hij zijn paspoort in.

Al jaren is Dermer een naaste vertrouweling van Netanyahu. Hij heeft een unieke toegang tot de premier, die weinig politieke vrienden heeft. Het was Dermer die met de Republikeinse voorzitter Boehner van het Huis van Afgevaardigden afspraken maakte over de stunt van volgende week.

Dermer ontkent dat Netanyahu komt spreken om te lobbyen tegen Obama. In The Atlantic zegt hij: „Ik weet dat mensen hier een persoonlijk of partijpolitiek probleem van willen maken. Dat is het niet. Het gaat om een onderwerp dat de toekomst van ons land raakt.” Netanyahu, zegt Dermer, heeft „diep respect” voor Obama. Toch gaat de Irancampagne door. Gisteren twitterde de Israëlische ambassade een fotomontage. Het was een krant uit maart 2025, met doemberichten over Iran: executies, bouw van een plutoniumreactor, hoge benzineprijzen in de VS.