Voor de film telt de waarheid niet

Een Afghaanse asielzoeker werd uitgezet. Zijn dochter ging hem zoeken. Kunstenares Tinkebell volgde haar weer. De verwarring is compleet.

Stills uit film van Tinkebell. Boven de uitgezette Feda Amiri, onder zijn dochter Tamana.

De verwarring was compleet, gisteren, over de uitzetting van de Afghaan Feda Amiri (54) en de rol die kunstenares Katinka Simonse, alias Tinkebell, daarin speelde.

Amiri moest in januari Nederland verlaten wegens vermeende betrokkenheid bij oorlogsmisdaden. Na zijn uitzetting verloor zijn familie het contact. Zijn dochter Tamana Amiri (23) ging hem zoeken in Afghanistan. Simonse ging háár weer achterna en schreef erover in haar column in Trouw. Vooraf hadden zij media-aandacht gezocht en gekregen voor de uitzetting, die volgens hen onrechtmatig was. Gisteren wekte Omroep Brabant de indruk dat het hele verhaal eigenlijk neerkwam op een kunstproject van Simonse. Ze had tegen de omroep gezegd dat zij niet voor de waarheid van het verhaal van Amiri instond.

Die opmerking is uit de context gehaald, zegt Simonse desgevraagd. Ze heeft niets geregisseerd, zegt ze. Maar ze is volgens haarzelf geen journalist die aan waarheidsvinding moet doen. Ook haar opmerking dat het er voor haar niet toe zou doen wat er werkelijk is gebeurd tijdens Amiri’s uitzetting, is volgens Simonse anders bedoeld: „Natuurlijk zou ik me persoonlijk belazerd voelen. Maar voor mijn fílm zou het niet uitmaken.”

Wat er overblijft na een dag onduidelijkheid: twee onverenigbare verklaringen en een premièredatum voor een film.

Hoe is Feda Amiri behandeld

Amiri is Nederland uitgezet nadat hij achttien jaar hier had gewoond en een paspoort wilde aanvragen. Hij had een zogeheten 1F-status, omdat hij in Afghanistan verbonden was aan de Khad, een van de geheime diensten die na de rivaliserende communistische staatsgrepen van 1978 en 1979 op grote schaal hebben gemoord en gemarteld. Amiri zegt zelf dat hij alleen als politieman werkte. Bewijsmateriaal is voor de overheid lastig te verzamelen in dit soort gevallen. Nederland hanteert een soort tussenbeleid: 1F’ers krijgen geen vergunning, maar worden ook niet teruggestuurd naar het land van herkomst als dat nog gevaarlijk is.

Direct na zijn aankomst in Afghanistan belandde Amiri in een (privé-)ziekenhuis, volgens de dochter in shock en met een kniefractuur. Volgens haar kreeg hij tijdens de vlucht een zak over zijn hoofd. Op het vliegveld in Kabul zou hij al zijn ingestort vóór hij de douane passeerde.

Staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) schrijft aan de Tweede Kamer dat er „geen sprake geweest van enige verwonding bij betrokkene”. Wel zijn dwangmiddelen ingezet: Amiri kreeg een bodycuff en zijn benen werden vastgezet. Dat zijnhulpmiddelen die de marechaussee vaker toepast. „Een zak over het hoofd maakt daar evident geen onderdeel van uit.” Wat er gebeurt nadat een vreemdeling de douane is gepasseerd, is niet langer verantwoordelijkheid van Nederland, zegt Teeven.

Dochter Tamana Amiri (23) zei gisteren dat ze wil dat er onderzoek komt naar de behandeling van haar vader. Tweede Kamerlid Joël Voordewind heeft opnieuw vragen gesteld aan Teeven. Er zijn nu te veel tegengestelde berichten, vindt hij. Hoe kan het dat de marechaussee wel dwangmiddelen heeft gebruikt, maar dat daar geen rapportage van is gemaakt? In het rapport dat Amiri’s advocaat van de Dienst Terugkeer&Vertrek had gekregen, is van de ingrepen geen melding gemaakt.

In debatcentrum De Balie in Amsterdam presenteert Simonse in maart haar film over de Amiri’s. Do it yourself heet haar project. Ze wil ermee laten zien hoe je als individu een kwestie op de politieke agenda zet. Ze heeft alle gesprekken met Kamerleden en journalisten hierover opgenomen. „Want veel mensen denken dat ze daar in Den Haag alleen met zichzelf bezig zijn. Dat ís dus niet zo.”

Een mooie uitsmijter van die film is misschien wel de confrontatie die vanavond staat te gebeuren. Zowel Simonse en Tamana Amiri als staatssecretaris Teeven staan als gast op de lijst bij de talkshow van Eva Jinek.