Stedelijk Museum Amsterdam geeft mogelijk 16 ‘roofkunstwerken’ terug

Een van de werken met een oorlogsverleden die vanaf morgen worden tentoongesteld in het Stedelijk is Odalisque van Henri Matisse. Het museum onderhandelt met de nabestaanden van de oorspronkelijke eigenaar over teruggave. Foto AP / Van Abbemuseum

In de collectie van het Stedelijk Museum Amsterdam zijn 16 kunstwerken aangetroffen die tussen 1933 en 1945 onder dubieuze omstandigheden verworven zijn. Mogelijk worden deze teruggegeven aan de nabestaanden.

In het kader van het onderzoek ‘Museale Verwervingen sinds 1933‘, naar de collecties van zo’n 150 instellingen in Nederland, deed het Stedelijk onderzoek naar werken met een herkomstgeschiedenis die roof, confiscatie, gedwongen verkoop of andere verdachte omstandigheden doet vermoeden.

Het Stedelijk lichtte 3.846 werken door. Bij een paar honderd zet het museum vraagtekens. De zestien werken waarvan een oorlogsvermoeden wordt vermoed, staan op de website Musealeverwervingen.nl. Over drie van de zestien is inmiddels overleg met rechthebbenden over mogelijke restitutie:

1. Schilderij met huizen van Wassily Kandinsky werd in oktober 1940 in Amsterdam geveild uit de nalatenschap van een Joodse eigenaresse. Waarschijnlijk ging het niet om een vrijwillige verkoop. Er ligt nu een restitutieverzoek bij de Restitutiecommissie.

2. Odalisk van Henri Matisse was in mei 1940 door de Joodse textielhandelaar Albert Stern samen met een Van Gogh en een Munch bij het Stedelijk in bewaring gegeven. Stern stierf in januari 1945 in een Beiers interneringskamp. In 1941 kocht het museum Odalisk voor 5.000 gulden van iemand die zich had ontfermd over de twee kleinkinderen van Albert Stern. Op een veiling zou Odalisk minstens 10 miljoen euro kunnen opbrengen. Voor eventuele teruggave is contact gelegd met Sterns nabestaanden.

3. De arbeid in de kaarsenfabriek te Gouda van Jan Toorop. Zes tekeningen, uit een serie van twaalf, werden in oktober 1940 verworven op een veiling in Amsterdam. Ze kwamen uit de collectie van de Joodse kunsthandelaar Goudstikker. De andere zes kocht het Gemeentemuseum Den Haag. Met de erven van Goudstikker is contact over alle twaalf.

Morgen opent de expositie ‘Het Stedelijk in de oorlog’ waar het onderzoek wordt toegelicht en de zestien dubieus verkregen objecten worden getoond.

Het Stedelijk maakte de vondst van de omstreden kunst eind 2013 bekend. Tot verrassing van het museum kreeg het nieuws weinig aandacht. Wellicht werd het overschaduwd doordat in die tijd in het appartement van Cornelius Gurlitt in München een omvangrijke collectie met vermoedelijke roofkunst werd aangetroffen.

Lees ook in NRC Handelsblad: Stedelijk Museum toont zijn grijze oorlogsverleden (€)