Ontknoping in de vastgoedfraude

De twaalf hoofdverdachten in de Klimop-fraudezaak horen morgen of en hoe lang ze de cel in moeten.

Bij fraude met het Symphony-pand aan de Zuidas in Amsterdam werden zowel het Philips Pensioenfonds als Bouwfonds gedupeerd. Foto ANP

Twee boeken, een toneelstuk en een televisieserie zijn er aan gewijd. Maar morgen volgt pas de ontknoping, althans in hoger beroep. Dan doet het gerechtshof in Amsterdam uitspraak in de Klimop-vastgoedfraudezaak.

Het Openbaar Ministerie heeft tot zeven jaar cel geëist tegen de twaalf hoofdverdachten in de fraudezaak, die is samen te vatten in drie cijfers, drie letters en één gebouw.

250

De fraudezaak die van justitie de codenaam ‘Klimop’ kreeg draait om grootschalige fraude met vastgoedbeleggingen van Bouwfonds (nu Rabo Vastgoed) en het Philips Pensioenfonds. Via een groot netwerk van projectontwikkelaars en vastgoedhandelaren, accountants, notarissen en makelaars wisten de fraudeurs vanaf midden jaren negentig miljoenen weg te sluizen. De twee slachtoffers claimden een schade te hebben geleden van 200 tot 250 miljoen euro. Daarvan is nu 141 miljoen euro volgens het OM teruggehaald.

De spil werd gevormd door Jan van V. en zijn inmiddels overleden oom Nico Vijsma. Van V. begon met frauderen toen hij in 1995 directeur vastgoedontwikkeling werd bij Bouwfonds. Na zijn vertrek in 2001 zette hij zijn malversaties door als zelfstandig vastgoedman met stromannen in de top van Bouwfonds en Philips Pensioenfonds. Andere hoofdrolspelers waren Cees H., directeur van Bouwfonds, Olivier L., de financiële man van Bouwfonds vastgoedontwikkelingstak en Will F., de directeur van het Philips Pensioenfonds.

ABC

De fraude door Van V. en zijn netwerk vond plaats via een zogeheten ABC-transactie. Hierbij werd gebruik gemaakt van de moeilijkheid om prijzen te bepalen van grote vastgoedobjecten. Bij de gemiddelde particuliere huizenverkoop is het simpel. Er is één koper en één verkoper, die samen een prijs overeenkomen. Die wordt bepaald door de grootte en uitvoering van het huis, de staat waarin het verkeert en of het in een gewilde buurt staat. Vergelijkingsmateriaal is eenvoudig te vinden: soortgelijke huizen in dezelfde buurt. De prijzen zijn gemakkelijk te vinden op makelaarswebsites of zijn op te vragen in het Kadaster.

In de vastgoedsector zijn de prijzen vaak veel minder makkelijk te bepalen doordat panden sterk verschillen in grootte en afwerking en doordat de markt minder transparant is. Hierdoor kunnen betrokken partijen veel minder goed bepalen of de prijs redelijk is. Bij grote vastgoedobjecten loopt de transactie bovendien vaak over veel meer schijven.

De ABC-transactie werkt als volgt: een pand wordt gekocht van de ontwikkelaar (partij A) door een tussenhandelaar (partij B), voor een lage prijs. B verkoopt dat pand vervolgens voor een veel hogere prijs door aan partij C. Partij B strijkt daarbij een flinke winst op.

Dat geld wordt verdeeld tussen de betrokken personen via valse facturen en voor fraude opgerichte bedrijven.

Symphony

Het bekendste voorbeeld in de Klimop-fraudezaak is de transactie van het steenkleurige kantoren- en appartementencomplex Symphony aan de Amsterdamse Zuidas. De toren siert de boeken van Vasco van der Boon en Gerven van der Marel, over de fraude en de daaropvolgende rechtszaak.

Bij Symphony was zowel de aankopende partij – het Philips Pensioenfonds, dat 329 miljoen euro betaalde voor het pand – als de verkopende partij Bouwfonds het slachtoffer. Via een geheime regeling gaf Bouwfonds in het in 1999 afgesloten contract maar liefst 60 procent van de winst op de verkoop weg aan gedelegeerd ontwikkelaar Trimp & van Tartwijk. De ontwikkelaar zou de hoge winst verdiend hebben, volgens directeur Van V., omdat Bouwfonds zonder hun ‘bouwclaim’ bij de gemeente niet had kunnen bouwen. Die bouwclaim bleek later, in 2007, echter gewoon door Bouwfonds zelf te zijn afgegeven. De winst van Trimp & Van Tartwijk werd via facturen grotendeels teruggesluisd naar Van V.

Symphony werd in 2013 door het Philips Pensioenfonds verkocht aan het Duitse beleggingsfonds Deka voor 215 miljoen euro. Het hotel in het pand werd al eerder verkocht voor 50 miljoen euro.